The Czartoryski Archive

Jadwiga ze Stadnickich Adamowa Czartoryska z Głuszyny i Babek

Walker’s

YEAR BY YEAR

Pisane w latach 1939-1942

Spis rzeczy

2

3

5

5

7

9

11

13

15

17

19

21

23

24

25

26

28

28

29

30

32

32

34

35

36

37

39

41

42

45

45

48

50

53

55

58

60

61

63

65

67

69

72

72

73

74

75

76

77

77

77

78

79

79Spis rzeczy Wstęp 1939 Styczeń 1939: Luty 1939: Marzec 1939: Kwiecień
1939: Maj 1939: Czerwiec 1939: Lipiec 1939: Sierpień 1939: Wrzesień
1939: Październik 1939: Listopad 1939: Grudzień 1939: Memoranda 1939:
1940 Styczeń 1940: Luty 1940: Marzec 1940: Kwiecień 1940: Maj 1940:
Czerwiec 1940: Lipiec 1940: Sierpień 1940: Wrzesień 1940: Październik
1940: Listopad 1940: Grudzień 1940: 1941 Styczeń 1941: Luty 1941: Marzec
1941: Kwiecień 1941: Maj 1941: Czerwięc 1941: Lipiec 1941: Sierpień
1941: Wrzesień 1941: Październik 1941: Listopad 1941: Grudzień 1941:
1942 Styczeń 1942: Luty 1942: Marzec 1942: Kwiecień 1942: Maj 1942:
Czerwięc 1942: Lipiec 1942: Sierpień 1942: Wrzesień 1942: Październik
1942: Luźne uwagi o roku 1942:

Wstęp

(do notatnika “Year by Year”, czyli jak to dawniej męczono niemowlęta i
nieletnie dzieci)

W dniu moich urodzin moja Mama, Jadwiga ze Stadnickich Adamowa
Czartoryska zaczęła prowadzić codzienne notatki w zeszycie/notatniku
zatytułowanym Walker’s “Year by Year” Book. Ten notatnik, oprawiony w
skórę, przetrwał wojnę, komunizm i zawędrował aż do Kanady. Mama
ofiarowała ten zeszyt Grażynie, gdy przyjechała do Ottawy/Vanier, krótko
po urodzinach naszego pierwszego syna Adama.

Każda strona w “Year by Year” podzielona jest na 5 rzędów. Pierwsza
strona rozpoczyna się datą 1 stycznia a ostatnia strona ma date 31
grudnia, czyli zeszyt był zaplanowany na 5 lat. Jak już wspomniałem,
akcja pierwszego rzędu rozpoczyna się w roku 1939 w majątku Rodzicow
Głuszyna-Babki (obecnie Miasto Poznań). Drugi rząd to rok 1940 a trzeci
i czwarty opisuje rok 1941. Rząd pierwszy, drugi i trzeci poświecony
jest mojej osobie, natomiast w rzędzie czwartym mowa jest o mojej
siostrze Marysinie Władkowej Potockiej urodzonej 8 grudnia 1942 w
Nawojowej, która nazywana tam jest Marysią, Maisią, Marią Krystyną,
Marysiną lub najczęściej tylko M-K. Ostatni, piąty rząd to rok 1942.
Mama prowadziła ten notatnik przez 3 i 1/2 roku, ostatnia notatka
wpisała 12 Października 1942 roku. Po tej dacie wpisała szereg uwag,
które nazywa “luźne uwagi” i pod tymże tytułem i ja je zamieszczam
opuszczając Listopad i Grudzień 1942. Marysina urodziła się 8 Grudnia
1940 roku i w rzędzie 3-cim oryginału, jest wpisana bezpośrednio pod
datą mojego urodzenia, czyli data 8-go Grudnia 1940 znajduje się w “Year
by Year” bezpośrednio pod data 1-go Stycznia. Dzięki takiemu układowi
(wszystko jest przesuniente o trzy tygodnie), dzieki temu Mama mogła
porównywać rozwój Marysiny z notatkami robionymi na mój temat w 1939
roku.

Starałem się przepisać wszystko dosłownie tak jak Mama to zanotowała.
Część notatek zrobionych jest przez Tatusia, co zaznaczam w poniższym
tekście. Niektóre nazwiska lub nazwy (np. lekarstw) mogą być przeze mnie
trochę poprzekręcane z powodu nieczytelności oryginału. Również, w
więkrzości wypadków zamieniłem skróty na pełne wyrazy (np. “pop”
zamieniłem na popołudniu). Główna zmiana jest w formacie tego tekstu.
Przepisuje to latami, zaczynając każdy rok od 1-go Stycznia, łącząc
razem notatki odnoszące się do Marysiny i do mnie. Notatki o Marysinie
(rok 1941) zapisane są w osobnym, drugim paragrafie i poprzedzone są
notatką ”& paragraf o Marysinie”. Notatki & paragraf o Marysinie w roku
1942 już nie używam.

Często z powodu braku miejsca pod dana datą, Mama kontynuuje notatkę
przez następnych kilka stron (dni). W takim wypadku wszystko zapisałem
pod datą, kiedy ta konkretna informacja została wpisana. Przeważnie w
takim wypadku dana notatka jest dłuższa a pod następna datą nic już nie
ma. Gdy pod jakąś datą nie ma żadnych informacji, datę tą umieszczam
(cyfra), ułatwiało mi to przepisywanie i chyba ułatwia czytanie.

W nawiasach, italics, dopisuje nazwiska osób, których tylko imiona Mama
wymienia

Przepisałem te notatki gdyż uważam, że mogą one kogoś w przyszłości
zainteresować, zarówno któreś z dzieci, wnuków czy prawnuków jak również
może historyków medycyny. Być może, że te notatki po dodaniu komentarzy,
nadadzą się do wydania, jako unikalne źródło informacji o wychowaniu i
opiece nad dziećmi z epoki z przed, i z czasów Drugiej Wojny, z epoki,
gdy nie było jeszcze ani antybiotyków, ani elektroniki czy komputerów
oraz tzw. nowoczesnej medycyny. Urodziłem się w domu zamożnym, w którym
jednak nie było jeszcze ani prądu elektrycznego ani bieżącej wody czy
kanalizacji.

W notatniku “Year by Year” znalazłem szereg kartek, wyrwanych z zeszytu
z notatkami porowadzonemi zapewne przez jakąś bone czy opiekunkę dzieci.
Kartki te podzielone są na kolumny zawierające datę, wagę, wzrost i
ubytek na wadze, stolec i ilość karmień. Jeżeli w “Year by Year” waga
nie była wspomniana a znajdowała się na tych kartkach, to ją wpisałem.
Wszelkie inne uwagi (robione przeważnie pismem Mamy) wprowadziłem jako -
n:. W wypadku gdy informacje z notatnika nie zgadzają się z informacjami
z kartek, wówczas te z kartek zamieszczam w nawiasie. Na ostatnich 3
stronach są tabele i notatki robione przez Mamę (odnoszą się do mojej
osoby), które to w całości załączam poniżej:

Data Waga Przybrał Wysokość Obw. głowy Wyrósł gr w roku gr (czapka) cm w
roku cm w roku

1/2 roku 1280

1 rok 1.1.40 2980 76 47

szerokość barek 23 cm

2 lata 1.1.41 13100 90.3 49.5 12

3 lata 1.1.42 14030 1430 99.3 51 9

4 lata 1.1.43 16480 1650 106.8 51.3 7.5

5 lat 1.1. 44 17970 1490 113 6.3

Waga:

Miesiąc 1941 1942 1943 1944 1945

01/01 13400 14830 16600 17970 19450

01/02 13890 15580 16080 18330

01/03 13850 15550 16050 18320 20000

01/04 13300 16060 16850

10/04 13630

01/05 13600 15350

22/05 17000

01/06 13650 15690 17600 18100

20/06 13880

01/07 13890 18750

17/07 13680

01/08 13830 15610 17000 18770 21400

01/09 14130 15610 17300 18570

16/09 14220 16320

01/10 14450 15740 17340 19220

15/10 17090

01/11 14770 16420 17550 19320

01/12 14830 17660

Pod datą 01/05/1945 - “Przyjazd do Poznania ciężarowym wagonem.
Mieszkamy w jednym pokoju u Prof. Niklewskiego. Dzieci chowają się
samodzielnie, chodzą na sprawunki.

Pod datą 01/08/1945 - “ważony w Poznaniu w mieście”

Luty-Marzec 1946 - w Puszczykowie - zimą przeszli odrę, bronchit,
różyczkę i ospę wietrzną.

18 maja (46) - I-sza Komunia Św.

Lipiec (46) - spędzili w Polskiej Wsi, gdzie doskonale je i tyje.

Sierpień (46) - nad morzem w Skarbinowie, co bardzo hartuje i wzmacnia.
3-ci migdałek tak zmalał, że doktor Rafiński cofa wskazanie na usuniecie
go.

Przepisywane w latach 1993-95 (drobne poprawki robione później, do r.
2015)

Jerzy Czartoryski

Aylmer, QC, Kanada

1939

Styczeń 1939:

01 – Niedziela.

Godzina 6.30 rano, narodziny synka Jerzego. Głośnym krzykiem dał znać o
sobie. W południe dostał rumianku. Ziewnął 1-szy raz. Krzyczy dużo.
Patrzy, rozgląda się.

Długość: 65 cm.

Obwód główki: 36 cm.

Obwód barków: 37 1/2 cm.

Waga: 3570.

02

Jerzy w nocy krzyczy dosyć dużo. Pierwszy raz karmie synka pije po 10
gr. Adaś asystował przy pierwszym karmieniu. P. Zapłocka kąpie małego w
miednicy, a on podnosi główkę.

Waga: 3570 (3430).

03

Karmie Jerzego, co 3 godziny, w nocy dostaje butelkę, ale 6 godzin
przerwy nie uznaje i krzyczy.

Waga: 3480.

04

Mówią, że gdy Jerzy się urodził był do mnie podobny. Jest on jak na
noworodka bardzo ładny. Ma bardzo mało włosów (puszek) i silne wykroje
na czole. Wyssał dużo naraz 35 gr. Chrzest Jerzego Andrzeja Boboli Jana
Bosco, Marji, chrzcił go Ks. Staś (Czartoryski), a trzymali Piotr
(Czartoryski) i Maryś Swieżawska. W nocy dużo krzyczał.

Waga: 3480.

05

Jerzy ma bardzo ładne uszka, małe, foremne i “przyklejone” do główki.

Waga: 3530.

06 - Piątek, 3 Króli

Jerzy ma doskonały apetyt, zjada na raz więcej niż mu się należy.
Odpadła mu dziś pępowina.

Waga: 3550 (3530).

07

Jerzy dziś lepiej spał. Budzi się punktualnie, co 3 godziny na
karmienie.

Waga: 3580

08

Jerzy skończył dziś 1-szy tydzień. Krzyczy dużo i donośnie.

Waga: 3610

09

Jerzy nocuje w saloniku, żeby nas krzykiem nie budzić, spał jednak
lepiej.

Waga: 3680

10

Jerzy reaguje na głos, gdy krzyczy a zacząć do niego mówić, to milknie i
słucha.

Waga: 3630.

11

Noc lepsza, mały mniej krzyczał.

12

Waga: 3700.

13

Jerzy dziś trochę więcej marudził.

Waga: 3720.

14

Jerzy przyjmował dziś wizytę Stryja Romana (Czartoryskiego) i Ciocie
Stefcie (ze Stadnickich Jasienską). Patrzy coraz mądrzej.

Waga: 3750.

15-Niedziela

Jerzy ma dwa tygodnie. Wyjazd p. Zapłockiej, a przyjazd bony
pielęgniarki: siostry Cecylji Tomczakównej.

Waga: 3780.

stolec: 3, karmienie: 6 raz dziennie 600

16

Jerzy spokojniejszy, mniej płacze, prawdopodobnie, dlatego że dostaje
więcej pić. Wieczorem w czasie kolacji Siostry, pierwszy raz sama go
przewinęłam.

Waga 3810.

stolec: 3, karmienie: 6 raz dziennie 630

17

Noc dobra. Śliczna pogoda, słońce, więc przed i popołudniu Jerzy śpi w
saloniku na słońcu. Trochę chrapie, boję się więc czy to nie katar. Przy
karmieniu Jerzy miewa minkę filuterną.

Waga: 3870.

stolec: 2, karmienie: 6 raz dziennie 640

18

Pierwszy raz karmie Jerzego o 5.30 rano, wypił 120 gr. Popołudniu Jerzy
miał wiaterki więc grymasił, wieczorem zwymiotował, a potem spał 6
godzin. Rodzice przyjechali i asystowali przy kąpieli.

Waga: 3900.

stolec: 3, karmienie: 6 raz dziennie 680

19

Jerzy jest coraz mądrzejszy, coraz przytomniej patrzy i rozgląda się.
Przy karmieniu jest leniwy, bo zamiast pracować zasypia i trudno go
rozbudzić.

Waga: 3900.

stolec: 2, karmienie: 6 raz dziennie 700

20

Przed obiadem pilnowałam Jerzego, który krzyczał, położyłam go na
przewijalce i wtedy uspokoił się, i oglądał piec. W kąpieli wierci się
coraz bardziej i próbuje “raczkować”.

Waga: 3940.

stolec: 1, karmienie: 6 raz dziennie 730

21

Jerzy po najedzeniu uśmiechał się, ale to zdaje się nieświadomy skurcz
mięśni. Przy karmieniu bardzo szybko zasypia i nie można się go
dobudzić.

Waga: 4000.

stolec: 2, karmienie: 6 raz dziennie 730

22 - Niedziela

Po obiedzie Jerzy pierwszy raz śpi w jadalnym pokoju przy otwartym oknie
w słońcu.

Waga: 4000.

stolec: 2,

23

Jerzy coraz mądrzej patrzy, dziś, gdy leżał w wózku i rozmawialiśmy z
nim a potem schowaliśmy się, to aż główkę na wszystkie strony obracał,
żeby nas odnaleźć.

Waga: 4050.

stolec: 3, karmienie: nd 740

24

Gdy Jerzy krzyczy a gdy mówić do niego to milknie i z zainteresowaniem
słucha. Jest rozkoszny.

Waga: 4100.

stolec: 1, karmienie: nd 740

25

Jerzy dostał lewatywkę z rumianku, bo ma wiatry, które go bardzo męczą.

Waga: 4130.

stolec: 3, karmienie: nd 750

26

Gdy Jerzego położyć na brzuszku, to doskonałe trzyma główkę do góry, już
nie tak krótko jak z początku, ale dobrych parę minut.

Waga: 4190.

karmienie: nd 750

27

Siostra Cecylia na 1/2 dnia wyjechała, więc z Adasiem pielęgnujemy
Jerzego, który jest bardzo grzeczny i cały dzień śpi. Nawet do karmienia
o 2 popołudniu nie mogłam go dobudzić. Jerzy trochę kaszle.

Waga: 4300.

karmienie: nd 750

28

Jerzy tej nocy przespał buteleczkę o 1szej w nocy tak, że miał przerwę
8-godzinną. Spróbujemy czy i nadal to się uda.

Waga: 4300.

karmienie: nd 750

29 - Niedziela

Jerzy dziś znowu doskonałe śpi przez cały dzień i nie płacze. Pilnowałam
go, gdy siostra poszła na sumę. Jerzy dziś kończy 4 tygodnie.

Waga; 4330.

karmienie: nd 800

30

Jerzy jeszcze trochę kaszle, więc 1-szy raz w życiu zmierzyliśmy mu
gorączkę, ale temperatura normalna, a nawet niska, bo 37.2.

Waga: 4430.

karmienie: nd 800

31

Jerzy dziś kąpał się w ogromnej asyście, byli obecni prócz nas Ojciec,
Teresa, Roman (Czartoryscy) i Konstanty Czartoryski.

Waga: 4460 (4440).

karmienie: nd 800

n: Przybrał w ciągu miesiąca 870 gr.

Luty 1939:

01

Pierwszy raz opuściłam Jerzego, gdy pojechaliśmy do Poznania do teatru.
On pije teraz naraz 140-160 gr.

Waga: 4500.

02 - M.B.Gromnicznej

Jerzemu bardzo urosła główka, włosów nadal ma bardzo mało, jest
właściwie łysy, ale za to ma bokobrody z puszku. Udka i łydki już mu
utyły, ramiona zaś mało.

Waga: 4540.

03

Po karmieniu Jerzy leżał dziś rozkopany w swoim łóżku i 1szy raz
“rozumnie” się uśmiechnął, popołudniu znowu parę razy to zrobił, gdy do
niego mówiłam. Szalenie jest milutki.

Waga: 4560.

04

Jerzy spał dziś znowu, 1 godz. w jadalnym pokoju przy otwartym oknie w
słońcu.

Waga: 4610.

05 - Niedziela

Jerzy trochę kicha, a ponieważ ja mam katar, boimy się by się nie
zaraził i nie kąpał się dziś, tylko umył ciepłą woda. O 4-tej rano Jerzy
dostał koperku na przeczyszczenie, bo ma wiaterki.

Waga: 4650.

06

Jerzy dostał dziś z butelki mleko mieszane (1/2 na 1/2) z kleikiem,
zamiast z wodą. Dziś jeszcze Jerzego nie kąpiemy.

Waga: 4720.

07

Sfotografowałam dziś Jerzego klika razy w jadalnym pokoju z nami i
rodzicami. Jerzy teraz pije 150-170 gr 5x dziennie.

Waga: 4750.

08

Coraz trudniej Jerzego karmić, gdyż nie chce mu się ssać, złości się,
krzyczy i odwraca. Jest popsuty butelką.

Waga: 4830.

09

Jerzy spał 1 1/2 g. przy otwartym oknie. Zaczyna się bawić rączkami,
wymachuje niemi i od czasu do czasu stęka z radości. Próbuje gruchać i
śmieje się cudownie.

Waga: 4870.

10

Jerzy dostaje z piersi mniej więcej 500 gr dziennie (po 90-100 - 5x
dziennie) i resztę mleko pół na pół z kleikiem i łyżeczka cukru na 100
gr. Porcja jednorazowa ca 150-180 gr.

Waga: 4940.

11

Kąpałam dziś Jerzego przy asyście Adasia. Przy karmieniu Jerzy
awanturował się, nie chciał pić, wrzeszczał. Coraz trudniej go karmić.

Waga: 5000.

12 - Niedziela

Dziś Jerzy pił lepiej. Przed kąpielą śmiał się rozkosznie. Główkę coraz
wyżej podnosi. Ma wysypkę na twarzy, S. Cecylja twierdzi, że to z
pokarmu.

Waga: 5010.

13

Wysypka na główce pogorszyła się i bardzo Jerzego swędzi. Posmarowałyśmy
na noc maścią cynkowa ”Granugen”, Wieczorem przy karmieniu awantura.

Waga: 5040.

14

Z wypryskiem zdaje się jest lepiej. Dziś Jerzy masę się śmiał i
gaworzył. Leżał przy otwartym oknie. Przed kąpielą fikał w wełnianych
niebieskich majteczkach i pończoszkach.

Waga: 5080.

15

Wyjechałam do Konarzewa, więc w południe Jerzy dostał buteleczkę.

Waga: 5120 (5110).

16

Jerzy ma więcej “wysypki” na twarzy boję się żeby tego nie zaziębił,
więc dziś nie był przy otwartym oknie.

Waga: 5160.

17

Ukazuje się wysypka też na raczkach i nóżkach Jerzego. Jest on dzisiaj
trochę niespokojny, źle śpi i płacze.

Waga: 5170.

18

Przyjechała zbadać Jerzego p. dr Bieszk-Skalmowska, powiedziała, że to
skaza wysiękowa (artret.) i zapisała maśći, kąpiel w kali-hipermanganic
lub w liściach dębowych, oraz mniej płynów, a bardziej skoncentrowane
jedzenie; 2/3 mleka i 1/3 kleiku.

Waga: 5240.

19 - Niedziela

Gdy Jerzy sam leży i bawi się, to zaczyna sobie coś opowiadać i radośnie
wykrzykuje. Od paru dni ssał dobrze, wieczorem zrobił znowu awanturę.
Leżał 3/4g. przy otwartym oknie.

Waga: 5300.

n: od dziś 2/3 mleka, 1/3 kleik, 1 łyżeczka cukru na 100gr.

20

Popołudniu siostra pojechała do Poznania, więc ja Jerzego pilnowałam
(spał dobrze do 5-ej) potem go wykąpała, co się dobrze udało. Wyprysk na
główce już minął, jeszcze jest na twarzy.

Waga: 5330.

21

Jerzemu na twarz najlepiej pomaga maść “Gramugen”, bo zwłaszcza ta żółta
jest za ostra, spowodowała zaczerwienienie całej twarzyczki, która wciąż
jeszcze bardzo swędzi.

Waga: 5360.

22

Słoneczna pogoda i +4 więc wystawiliśmy Jerzego całkiem na dwór, przed
dom, spał w słońcu 3 kwadranse. Jerzy śmieje się już na głos i gada do
siebie.

Waga: 5430.

23

Dziś znowu Jerzy spał na dworze. Dostał 1 łyżeczkę soku z marchwi, nie
bardzo mu smakowało, ale wypił. Dziś przy każdym piciu była awantura,
najgorsza o 10-tej wieczorem.

Waga: 5450.

24

Na rączkach zaczynają też robić się fałdki-grubości.

Waga: 5490.

25

W tych dniach Jerzy pije pokarm ca 500-550 gr i jakieś 300 gr z butelki
2/3 mleka i 1/3 kleiku. Ostatni dzień kąpieli w cali-permang.

Długość: 63cm.

Obwód głowy: 39 (40) cm.

Waga: 5550.

26 - Niedziela

Waga: 5590.

27

Siostra na 1/2 dnia wyjechała, więc pilnuje Jerzego. Zrobił aż 2 razy
kupeczkę i miał 4 razy czkawkę, więc może coś z brzuszkiem nie w
porządku. Zobaczymy! Na wadze ubył. Deszcz, więc nie wychodzi.

Waga: 5570.

28

Pogoda, więc znowu Jerzy śpi na dworze. Zdaje mi się, że w tych dniach,
trochę więcej kaszlał.

Waga: 5640.

n: W ciągu miesiąca Przybrał 1220gr.

Marzec 1939:

01

Jerzy już osoby trochę rozróżnia i do znajomych twarzy się uśmiecha. Gdy
z nim rozmawiać, stara się coś opowiadać.

Waga: 5670.

02

Waga : 5670.

03

Jerzy zaczyna też poznawać swojego Tatusia i uśmiecha się do niego,
dotychczas tylko patrzał na niego z wielkim zainteresowaniem.

Waga; 5730.

04

W tych dniach Jerzy źle pije, ma brak apetytu, choć brzuszek w porządku,
o 6-ej wypił tylko 85gr. (65p + 20 butelka). Przenosimy Jerzego do
nowego, dużego pokoju.

Waga: 5730.

05 - Niedziela

Znowu awantury przy piciu. Gdy Jerzy tak się napręża to trochę główka
podnosi. Leżąc na brzuszku doskonale ją do góry trzyma. Ubyła mu znowu
na wadze!

Waga: 5710.

06

Waga: 5780.

07

Jerzy leżąc na plecach, próbuje podnosić główkę. Deszcz, więc Jerzy spał
tylko przy otwartym oknie.

Waga: 5770.

08

Jerzy bardzo dużo się śmieje, zwłaszcza, gdy do niego mówić.

Waga: 5850.

09

Dziś coś z brzuszkiem nie dobrze, bo rano kupeczka była doskonała, a w
południe 2x rzadka. Wobec tego siostra gotowała dłużej mleko i przez 24
g dostanie więcej kleiku (1/2 na 1/2 mleka).

Waga: 5850.

10

Jeszcze z brzuszkiem nie jest całkiem dobrze, ale dużego rozstroju nie
ma (kolor doskonały).

Waga: 5900.

11

Waga: 5910.

12 - Niedziela

Jerzy już całkiem dobrze, trzyma główkę do góry, gdy go trzymać pionowo,
od czasu do czasu spada mu wprzód i kiwa się.

Waga: 5910.

13

Jerzy po parodniowej przerwie z powodu śniegu i deszczu, znowu był na
dworze. Dziś pierwszy raz jest bez bandaża na brzuszku.

Waga: 5980.

14

Jerzy zaczyna bawić się paluszkami, jedna rączką łapie za drugą. Śmieje
się głośno. Brwi zaczynają mu rosnąć, są ciemne, prawie czarne.

Waga: 5990.

15

Od 3 dni Jerzy o 6-tej rano awanturuje się i nie chce pić, dziś po
kąpieli też to zrobił. Rano dostał lewatywke, żeby uspokoić wiaterki (2
baloniki rumianku).

Waga: 6020.

16

Dziś po dluzszej przerwie dostał Jerzy znowu sok z marchwi (od 1
łyżeczki do 10).

Waga: 6020.

17

W czasie kąpieli, gdy myje się Jerzemu twarz i zbliżyć się z watą do
mycia nosa on już wie, co go czeka, zamyka oczy otwiera usta i broni
się, bo bardzo tego nie lubi.

Waga: 6050.

18

W kąpieli śmieje się i jest zadowolony, wogule lubi, gdy się przy nim
coś robi, a samotności nie znosi: krzyczy wtedy.

Waga: 6080.

19 - Niedziela

Gdy się do Jerzego zbliżam, a on leży i nie śpi, to się szalenie do mnie
cieszy, śmieje, rączkami trzęsie i aż popiskuje.

Waga: 6130.

20

Jerzy na ogół bardzo mało sypia, bo tylko jakieś 14 do 16g. na dobe.
Apetyt ma gorszy, często po piersi już nie chce pić z butelki.

Waga: 6130.

21

Jerzy spał dziś 3 godziny na dworze, choć bylo tylko +3. Gdy jest więcej
na powietrzu, to więcej sypia. Dziś Jerzy nie zrobił kupeczki (1szy
raz).

Waga 6130.

22

Od 2 dni Jerzy ssie palce, tak jakby go dziąsła swedziały.

Waga: 6170.

23

Żeby Jerzy nie robił komedii, przy butelce, karmie go najpierw z piersi,
potem zaraz nie ruszając daje mu buteleczkę. Odnosi to dobry skutek, bo
się nie rozbudza i pije.

Waga: 6200

24

Waga: 6230.

25

Waga: 6280.

26 - Niedziela

Waga: 6310.

27

Waga: 6320.

28

Waga: 6400.

29

Leżąc na brzuszku Jerzy wyprostowuje lewą rękę i próbuje odwrócić się na
plecy, co jednak jeszcze mu się nie udaje.

Waga: 6390.

30

Jerzy dostał dziś sok z marchwi (6 łyżeczek) z dodatkiem 1 kropli
cytryny.

Waga 6450.

31

Kazałam uszyć Jerzemu rękawiczki (woreczki) z płótna, żeby się tak
bardzo nie drapał.

Waga: 6460.

n: W marcu Przybrał 790gr.

Kwiecień 1939:

01

Gdy Jerzy grymasi przed snem, to bardzo zabawnie płacze tak jakby coś
opowiadał i skarżył się.

Waga: 6530. Długość: 65 cm (64).

02 - Niedziela

Waga: 6480

03

Jerzy dostał pierwszy raz sok z pomarańczy (wyciśnięty z 1 ćwiartki, 1
łyżeczka).

Waga: 6480.

04

Waga: 6590.

05

Gdy Jerzy leży na łóżeczku i fika, to tak nóżkami wymachuje, że
kołuderke i pieluchy całkiem rozkopuje.

Waga: 6610.

06

Waga: 6630.

07

Od paru dni zauważyłam, że gdy Jerzy wypije 170 lub 180gr to jest
jeszcze głodny, więc zaczynamy dawać mu 2 x dziennie, po 100gr czystego
(pełne) mleka (bez kleiku), 100 gr (3 x mleka z kleikiem 2:1).

Waga: 6680.

08

Marchwi dostaje teraz ca 10 łyżeczek od herbaty, (o 5-tej popołudniu) a
soku z pomarańczy - dwie ćwiartki wygniecione (o 10-tej).

Waga: 6740.

09 - Niedziela, Wielkanoc

Gdy jest ładna pogoda Jerzy spędza na dworze 4 1/2 do 5 g dziennie.

Waga: 6700.

10 - Poniedziałek Wielkanocny

Waga: 6760.

11

Gdy Jerzemu daje rękę, to się nią bawi, a gdy z daleka ją widzi, to
wyciąga rączki i próbuje ją schwytać.

Waga: 6770 (6760).

12

W kąpieli Jerzy tak kopie i fika nóżkami, że się cały zachlapuje. Jest w
wodzie kontent i widać, że lubi się kąpać. Jerzy jest już na twarzy
bardzo opalony.

Waga: 6830 (6850).

13

Upał. Zdaje mi się, że Jerzy nie bardzo znosi gorąco, gdyż dużo gorzej
spał w dzień. Przed południem wcale nie zasnął.

Waga; 6850.

14

Dziś dostał Jerzy pierwszy raz o 10-tej trochę grysiku, nie bardzo mu
smakował i pluł. 100 gr. mleka +1 łyżeczka grysiku + 1 łyżeczka cukru
gotowane 10 minut.

Waga: 6880.

15

Dziś zjadł połowę porcji grysiku z lepszym apetytem niż wczoraj. Chłodno
- więc śpi przed południem.

Waga: 6960.

16 - Niedziela

Siostra Tomczak ma katar, więc Jerzy śpi u nas. Zbudził się o 1-szej i
potem, co godzinę, a 6-ta przespał, więc go karmiłam trochę później.

Waga: 6960.

17

Jerzy znowu spał u nas, tej nocy lepiej, zbudził się 1-szy raz o 3-ej.

Waga: 6910.

18

Waga: 6930.

19

Jerzy sypia teraz w dzień (od 6-tej rano do 6-tej wieczorem) jakieś 4 g.
Śpi na swój wiek mało, ale wygląda tak dobrze, że widać, że mu ten tryb
życia służy.

Waga: 7030.

20

Dziś zjadł grysik z większym apetytem, i prawie 1/2 porcji.

Waga: 7100.

21

Dziś podwoił swoją wagę urodzinową. Grysik coraz lepiej zjada. Od dziś
będzie pił już tylko pełne mleko.

Waga: 7140 (podwójna waga urodzeniowa).

22

Zamiast soku z marchwi, (która się psuje) dostał dziś mniej więcej
łyżeczkę od herbaty tartego jabłka. Krzywił się, ale jadł.

Waga: 7160.

n: Już tylko pełne mleko.

23 - Niedziela

Imieniny Jerzego. Ojciec Michał odprawił na jego i naszą intencje msze
Św. Jerzy dostał grzechotkę, która wisi na tasiemce, a on w nią rączkami
uderza i tak się bawi.

Waga: 7220.

24

Od paru dni Jerzy sypia lepiej w południe. Zasypia około 12-tej, prawie
nie budzi się na karmienie o 2-ej, i śpi do jakiejś 3:30.

Waga: 7270.

25

Jerzy jest dosyć sztywny w krzyżach, ale dociągnęłam mu dziś duży palec
prawej nogi do buzi.

Waga: 7260.

26

Waga: 7310.

27

Leżąc na brzuszku, Jerzy próbował się podnieść i obrócić. Kilka razy
zupełnie nóżki pod siebie wciągnął jak do raczkowania.

Waga: 7290.

28

Do 3-5° ciepła dawaliśmy Jerzemu dwa swetry, od 5-12 - jeden grubszy
(biały) 12-17 (15) - jeden cieńszy, powyżej 17° leży ubrany tak jak w
domu i bez czepka.

Waga: 7300.

29

Gorąco, w cieniu było +22, więc o 1-szej Jerzy nie spał, daliśmy mu 2
pieluchy i barchanowe majteczki i fikał sobie w słońcu opalając nóżki.
Sfotografowałam go.

Waga: 7310.

30 - Niedziela

Leżąc na brzuszku Jerzy próbuje raczkować, lecz bardzo mu ciężko i
stęka.

Waga: 7370.

n: Przybyło w miesiącu 840gr.

Maj 1939:

01

Jerzy stale mało sypia, ta noc pierwsza od urodzenia była bardzo dobra
bo zbudził się raz o 1:30 i potem dopiero o 5:30 rano.

Waga: 7400.

02

Jerzy już zaczyna chwytać za nóżki i gdy mu daje moja rękę to się bawi,
umie już dobrze rączką łapać.

Waga: 7440.

03

Leżąc na plecach, wypręża się i opierając się na piętach, posuwa się w
gore po łóżku.

Waga: 7480.

04

Dziś Jerzy trzy razy leżąc na brzuszku obrócił się całkiem sam na plecy.

Waga: 7480.

05

Jerzy teraz pokrzykuje wciągając powietrze, bardzo mu się to podoba i
ciągle to robi, zwłaszcza z radości.

Waga: 6410.

06

Waga: 7470.

07 - Niedziela

Dziś zauważyłam że Jerzy próbuje wydawać inny głos, jakieś takie
śmieszne skrzeczenie. Bawi go modulacja głosu.

Waga: 7510.

08

Waga: 7570.

09

Jerzy troszkę chrapie i oddycha jedną dziurką, boje się żeby nie dostał
kataru - nie kąpał się.

Waga: 7570.

10

Wczoraj pierwszy raz opuściłam dwa karmienia (dotychczas tylko jedno) i
dostał buteleczkę (o 2-ej wypił 160 gr, o 6-tej - 150).

Waga: 7640.

11

Waga: 7690.

12

Przy jedzeniu kaszki Jerzy robi prrrrrr i bawi go, gdy w ten sposób
kaszkę wypluwa.

Waga; 7690.

13

Gdy Jerzego wziąć na ręce, to rączkami obejmuje szyje i trzyma się. Dziś
złapał mnie za włosy i o nie się trzyma.

Waga: 7650.

14 - Niedziela

Waga: 7670.

15

Waga: 7700.

16

Waga: 7750.

17

Dziś pierwszy raz dostał marchewkę gotowaną, przetartą i zmieszaną z
mlekiem. Nie bardzo mu smakowała, krzywił się.

Waga: 7830.

18

W ciepłe dni ubieramy Jerzego w majteczki i fika na dworze opalając
nóżki.

Waga: 7830.

19

O 2-ej zjadłszy marchew nie chciał pić mleka z butelki, wypił tylko ode
mnie. O 6-tej dałam tylko butelkę, bo pomału zaczynam kasować karmienie
(opuszczam na stale jedno karmienie).

Waga: 7810.

20

Byłam w Poznaniu i opuściłam dwa karmienia (o 2-ej i o 6-tej), ale
Jerzemu to nie szkodzi na brzuszek.

Waga: 7930.

21 - Niedziela

Dziś znowu po marchwi Jerzy nie chciał pić mleka, wypił tylko 30 gr. Od
3 dni zasypia zaraz po karmieniu o 11 i śpi do południa lub 1-szej.

Waga: 7930.

22

Jerzy złamał grzechotkę, muszę mu kupić gumowa zabawkę.

Waga: 7880.

23

Jerzy jest szalenie spostrzegawczy, wystarczy żeby z daleka ktoś mignął,
to już szuka i rozgląda się.

Waga: 7910.

24

Dziś trochę popołudniu się nudził, więc usadziliśmy go w pozycji
pół-siedzacej, z czego Jerzy był bardzo kontent,

Waga: 8000.

25

Leżąc na plecach, wspiera się na piętach i robi “most”.

Waga: 7960.

26

Dziś dostał pierwszy raz szpinak (szpinak, co drugi dzień na przemian z
marchwią).

Waga: 8000.

27

Dziś Jerzy bawił się nóżkami i próbował wsadzić duży palec do buzi, ale
mu się nie udawało.

Waga: 8010.

28- Niedziela

Waga: 8060.

29

Waga: 8090.

30

Waga: 8120.

31

Od paru dni rano o 6-tej po karmieniu piersią, Jerzy nie chce pić
butelki, więc daje mu obie piersi, i karmie tylko 3 razy dziennie.

Waga: 8120.

n: W miesiącu przybyło 750gr.

Czerwiec 1939:

01

Waga: 8070.

02

Kupiliśmy nową wagę a tamtą oddaliśmy do Konarzewa

Waga: 8090.

03

Jerzy szpinak je chętniej niż marchewkę. Grysiku o 10-tej też zjada cała
porcje, to znaczy 2 łyżki grysiku z 200 gr mleka.

Waga: 8100.

04 - Niedziela

Waga; 8170.

05

Jerzy już umie sobie sam włożyć duży palec od nogi prawej do ust.

Waga: 8170.

06

Jerzy w dalszym ciągu jest łysy to znaczy puszek jest może trochę
dłuższy, ale jeszcze ciągle bardzo krótki.

Waga: 8210.

07

Waga: 8200.

08

Waga: 8280.

09

Gdy Jerzemu dać smoczek żeby prędzej zasnął, to się nim bawi, chwyta w
rączkę i doskonałe trafia nim z powrotem do buzi.

Waga: 8300.

10

Waga: 8200.

11 - Niedziela

Leżąc na plecach próbuje się podnosić i gdy mu dać ręce to silnie (aż
czerwienieje) podciąga się żeby usiąść.

Waga: 8270.

12

Dziś dostał Jerzy pierwszy raz sok z truskawek i dosyć mu smakował.

Waga: 8360.

13

Leżąc na brzuszku trochę raczkuje, położyłam go w pół łóżka i dociągnął
się aż do końca. Posuwa się na nóżkach, pomagając sobie rączkami i
głową.

Waga: 8390.

14

Wieczorem Jerzy chrapie, ma zatkany nosek, zaczyna mu się katar.

Waga: 8290.

15

Jerzy kaszle, jest zaziębiony. Rano miał 37.8, w południe 38.1. Jest
wesół, zasypiając grymasi i często się budzi.

Waga: 8380.

16

Rano temperatura 37.7, w południe 37.5, wieczorem tylko 37.2. Jerzy
jeszcze kaszle, ale kataru właściwie nie ma, przy ssaniu “charcze”.

Waga: 8380.

17

Jerzy już nie ma gorączki, wesół, jeszcze troszkę pokaszluje.

Waga: 8410.

18 - Niedziela

Waga: 8400.

19

W południe przyjechała nowa bona, p. Maria Nowosielska.

Waga: 8380.

20

Wieczorem Jerzy miał 38° gorączki w (kiszeczce). Niepokoje się, co mu
jest.

Waga: 8400

Długość: 72 cm.

21

Siostra Tomczak wyjechała. temperatura o 9 rano 36.8 - temperatura w
południe 37.6 popołudniu 37.8. Jerzy wesół, dobrze śpi, nie wiem, co mu
jest.

Waga: 8460.

22

Kilka razy bardzo płakał, nie wiem czy coś go boli, czy to zmiana bon.
Upał, Jerzy śpi w koszulce z krótkimi rękawkami i staniczku, potem fika
w cienkich majteczkach.

Waga: 8340.

23

Zbadał Jerzego prof. Jontcher, powiedział nic mu nie brakuje,
temperatura jest z powodu przeziębienia, które minęło, ale u dzieci
artretycznych wraca wolno do normy. Uważać na krzywice.

Waga: 8440.

24

Dziś Jerzy był spokojniejszy, mniej płakał, pewnie się do nowej twarzy
już przyzwyczaja.

Waga: 8500.

25 - Niedziela

Tatuś Jerzego przyjechał z wojska i synek milutko się do niego śmiał.
Coraz lepiej wciąga się na moich palcach do pozycji siedzącej.

Waga: 8460.

26

Leżąc na brzuszku Jerzy odwraca się na plecy nie tak jak dawniej,
podpychając się nóżkami, a wyginając się w krzyżach.

Waga: 8460 (8480).

27

Od paru dni doskonałe sypia w dzień 2 - 4g. i w nocy prawie bez przerwy.
Temperatury nie miał. Żywienie: 6 - piersią i butelką, 10 - jarzynka i
sok z pomarańczy, 2-ga: kaszka i sok z marchwi, 4:30 - truskawki, 6-ta:
jarzynka i mleko, 10-ta pierś i butelka.

Waga: 8570.

28

Dziś chciał koniecznie siąść, więc go posądziłam i sam siedział
trzymając się wózka. Gdy go położyłam bardzo się gniewał, więc ułożyłam
go w pozycji półsiedzącej.

Waga: 8620.

29

Waga: 8600.

30

Jerzy trzymając się poręczy wózka już całkiem dobrze siedzi. Siąść sam
jeszcze nie umie. Gdy coś widzi, to chwyta doskonałe.

Waga: 8600.

n: W miesiącu : 410gr.

Lipiec 1939:

01

Jerzy dziś coś z brzuszkiem nie całkiem dobrze, miał 4 kupeczki. Do 8
wieczorem nie chciał zasnąć (czekał na Tatusia) dopiero po rumianku
zaraz usnął. Upał, leżał tylko w koszulce.

Waga: 8630.

02 - Niedziela

Do g 9-tej rano Jerzy miał 3 wypróżnienia, więc trzymamy go na diecie, o
6-tej - 60 gr pokarmu, o 10-tej 150 gr rumianku, potem kleik ryżowy.
Temperatura 36.6, o 6-tej 37.3.

Waga: 8450.

03

Jerzy w ciągu dalszym ma bardzo rzadkie kupeczki (2) ze śluzem. Dostaje
kleik ryżowy przecierany z mlekiem i o 2-ej papkę z płatków owsianych
(36.8).

Waga: 8400.

04

Przyjechała Bunia (Helena z Sapiehów Stadnicka) z Jędrkiem i Pawłem
(Stadniccy). Jerzy bardzo się na nich patrzał, z powaga ich obserwował.

Waga: 8440 (8410).

stolec: 4, temp. 37.3

05

Już zaczyna się do Buni uśmiechać. Kupeczki robi ciągle jeszcze bardzo
rzadkie (2), więc w dalszym ciągu trzymam go tylko na kleikach
mieszanych z mlekiem.

Waga: 8380.

06

3 wypróżnienia, już nie takie wodniste, ale rzadkie i ze śluzem.

Temperatura 37.1.

Waga: 8580.

07

Jerzy miał znowu 4 razy wypróżnienie, i ostatni raz śluz był różowy z
kilkoma żyłkami krwi. Dr Jontcher polecił dąć mu, co 2 g łyżkę wody
wapiennej. Jest wesół i w dobrym humorze.

Temperatura: 37.3.

Waga: 8530.

stolec: 5

08

4-ry wypróżnienia, ostatnie znowu z zabarwionym na różowo śluzem. W
Konarzewie poradzono i zaraz to przeprowadzam (od 10 wieczór): kleik
ryżowy bez mleka i cukru (z solą), herbatkę miętowa i z borówek, kompres
na brzuszek z wody i troszkę spirytusu.

Temp. 36.7

Waga; 8490.

09 - Niedziela

Upał z silnym wiatrem. Jerzy się spocił śpiąc i musiało go zawiać, bo
dostał chrypkę. Pierwszy dzień zupełnej diety, dostaje, co 3 g wodę
ryżowa z solą, a miedzy tym herbatkę miętową i z borówek.

Waga: nie ważony.

stolec: 3, kompres

10

Drugi dzień ściślej diety. Miał tylko dwa wypróżnienia, lepsze w
kompozycji i mniej śluzu. Jerzy jest głodny i wypija z wielkim apetytem
tych 200 gr kleiku na raz.

Nie kąpany.

Waga: nie ważony.

11

3 wypróżnienia w dzień były lepsze, już papkowate i mniej śluzu, o
10-tej w wieczorem 4-te źle. Dostał dziś wódę ryżowa 150gr + mleka 50
gr., to mu może zaszkodziło.

Temp. 36.8

Waga: 8310.

stolec: 4

12

Dziś dostaje kleik ryżowy gęsty z przetartego ryżu, a o 6-tej gesty
kleik owsiany przecedzony dokładnie bez mleka. Dziś opuścił jedzenie o
6-tej rano.

Waga: 8310.

13

Dodajemy dziś do kleiku owsianego trochę masła. Jerzy pomimo choroby
brzuszka bardzo jest wesół. Siedzi sam dosyć dobrze i gdy go położyć to
się gniewa.

Waga: 8230.

14

Dziś Jerzy dostaje o 10-tej grysik na wodzie z dodatkiem kawałeczka
masła. Gdy Jerzemu coś wypadnie z rączki, to sam szuka i często znajduje
i podnosi.

Waga: 8180.

stolec:3

15

Już z brzuszkiem lepiej, dostaje dziś 2 razy po 30 gr mleka, z grysikiem
o 10-tej i o 6-tej z kleikiem. Urządza Jerzy niesłychane gimnastyki by
dostać raczkami do medalików przypiętych na budzie.

Waga; 8170.

stolec: 2

16 - Niedziela

Upał straszny. Jerzy brał kąpiel powietrzną (golutki) jakieś 10 minut.
Dostaje już 40 gr mleka w każdym jedzeniu (kleiku).

Waga; 8220.

stolec:2

17

Z brzuszkiem coraz lepiej, lecz ponieważ przybywa mu na wadze, więc
pozostajemy na tej samej ilości mleka. Jerzy rozumie, gdy mu mówić
“śpiewaj” i zaczyna wtedy skrzeczy.

Waga: 8260.

18

Prababunia wyjechała, zrobiła wyjeżdżając Jerzemu krzyżyk na główce, a
on ja “pocałował” w rękę. Jerzy gimnastykuje się w wózku, staje na
głowie i piętach i wygina się w pałąk.

Waga; 8310.

19

Waga: 8370.

20

Waga: 8390.

stolec: 2, karmienie: 60gr mleka

21

Jerzemu robi się wrzód na siedzeniu, boli go przy siadaniu, więc gdy mu
podąć rękę by usiadł, on rączki cofa i nie chce usiąść a gdy pociągnąć
wypręża się i staje.

Waga: 8590.

stolec: 2. karmienie: 60gr mleka

22

Jerzemu wzbiera wrzód na siedzeniu, jest czerwony i twardy. Z brzuszkiem
coraz lepiej.

Waga; 8400.

stolec: 2, karmienie: 70gr mleka

23 - Niedziela

Wrzód wzbiera, ale jeszcze nie pękł. Dziś coś troszkę gorzej z
brzuszkiem, bo były 3 wypróżnienia.

Waga; 8530.

karmienie: 70gr mleka

24

Wrzodzik pękł i wyszło z niego trochę ropy z krwią, ale jeszcze nie
wszystko, jest nadal twardy i bolesny.

Waga: 8420.

stolec: 2, karmienie: 80gr mleka

25

Leżąc na brzuszku Jerzy podnosi się na raczkach i wygina przy tym w
plecach i raczkuje na kolanach i głowie. Dostaje 100 gr mleka do kleiku
i grysiku.

Waga: 8440.

stolec:1,

26

Waga: 8560.

stolec: 4, karmienie: 120gr mleka

27

Z brzuszkiem coraz lepiej, zwiększamy porcje mleka, a zmniejszamy kleik.

Waga: 8560.

stolec:2, karmienie: 120gr mleka

28

Waga: 8560.

karmienie: 130gr mleka

29

Jerzy dostaje jarzynkę, na początek 1 łyżkę marchwi. Wypróżnienia są, 3
ale dobre.

Waga: 8660.

karmienie: 150gr mleka

30 - Niedziela

Ja i Adaś dostaliśmy silnych katarów i niestety Jerzy się zaraził,
kaszle i jest bardzo zaziębiony.

Waga; 8660.

31

Wrzód nie chce porządnie zebrać, więc go kataplazmujemy. Brzydko wygląda
i nie wiem czy nie trzeba będzie go przeciąć. Jerzy dostał dziś sok z
marchewki.

Waga: 8590.

n: W miesiącu ubyło 40gr.

Sierpień 1939:

01

Kataplazmujemy wrzód, trochę ropy z niego cieknie, ale mało. Wrzód jest
gruby, twardy, sino-czerwony. Jerzy jest niesłychanie grzeczny pomimo
bólu.

Waga: 8640.

karmienie: o 6-tej grysik na wywarze z jarzyn i przetartych jarzynkach.

02

Całe przedpołudnie kataplazmuje się wrzód, który znowu nie cieknie i
jest bardzo bolesny. Jerzy przy przewijaniu płacze i widać ze go silnie
boli. W nocy budzi się z płaczem. Dostaje grysik na wywarze z jarzyn.

Temp. 37.2

Waga: 8650.

03

Dr, Bylina (chirurg) przyjechał przeciąć Jerzemu wrzód. Ciecie dość
długie i głębokie. Jerzy bardzo płakał, ale mu ogromnie ulżyło i
popołudniu był szalenie wesół. Dostaje marmoladkę z jabłka.

Temp. 37.4

Waga: nie ważony.

04

Jerzy czuje się lepiej, jest wesół. Jeszcze dużo kaszle, więc wieczorem
dostał kompres krzyżowy z wody i spirytusu. Wiatr, więc nie wychodził.

Temp. 37.

Waga: nie ważony

05

Jerzy śpi w lesie. Jeszcze kaszle. Dziś się kąpał w cali-hipermang.
Dostał na 2-gie śniadanie jarzynkę a potem banana, który mu smakował.
Popołudniu bawił się w kojcu, uradowany.

Temp. 37.5

Waga: 8670.

06 - Niedziela

Waga: 8700.

07

Waga; 8730.

08

Waga: 8590.

stolec: rozwolnienie

09

Waga; 8600.

stolec: 3, dobry

10

Coś się znowu psuje z brzuszkiem. Wieczorem była rządka kupka. Jak się
bawi to Jerzy mówi “ata-ata”

Waga: 8660.

stolec: 3

11

Jerzy miał 6 bardzo rzadkich wypróżnień (zupełnie wodniste) więc nie
dostaje mleka tylko herbatki i zupę marchwiową (+grysik).

Waga: 8590.

12

Jeszcze z brzuszkiem niedobrze. Do południa 4 kupki. Popołudniu dostaje,
co 2 1/2 - 3 g. 70 gr. mleka larozanowego tj. 20 gr. mleka i 20 gr. wody
z larozanem, a prócz tego herbatkę.

Waga: 8450.

13 - Niedziela

4 wypróżnienia jeszcze bardzo rzadkie.

Waga; 8320.

14

Jerzy miał 3 kupeczki, nieco gęstsze. Grymasi i jest szalenie głodny.

Waga: 8290.

15 - Wniebowstąpienie

Sprowadziłam p. dr Skalmowską. Jerzy dziś strasznie grymasi, płacze,
pewnie z głodu. Dostaje co 2 1/2 g 50 gr. maślanki Nestle.

stolec: 3

16

Z brzuszkiem lepiej, były 3 kupeczki, ale lepsze, rzadkie, jednak bez
śluzu. Jerzy weselszy, dostaje po 60 gr. maślanki, co 2 1/2 g. Wyjazd
Jerzego z p. Maria koleją do Pełkiń. Jada cała noc, od 9-tej. Jerzy śpi
dobrze.

17

Po przyjeździe do Pełkiń Jerzy trochę grymasi, ale podroż dobrze zniósł.
Z brzuszkiem coraz lepiej, dostaje 90 gr. maślanki i jest bardzo głodny.

stolec: 2, bez śluzu

18

Zmiana powietrza mu śluzy, śpi doskonałe i nawet przy hałasie. 110 gr.
maślanki.

stolec: 2, bez śluzu

19

Jerzy przy chorowaniu nauczył się trochę grymasić i lubi, gdy go brać na
ręce. Wyciąga rączki i gramoli się na ręce. 130 gr. maślanki i raz 120
gr. mleka larozam.

20 - Niedziela

Zaczyna raczkować na kolanach, już posuwa się na raczkach i kolanach a
nie na głowie. Przechodzimy już tylko na mleko larozanowe.

21

Złote wesele dziadostwa Witolda i Jadwigi z Dzieduszyckich
Czartoryskich. Zjazd wielu gości (120 osób). Jerzy wszystkim bardzo się
podoba. Wuj Arcybiskup Sapieha zrobił mu krzyżyk na główce.

22

Z brzuszkiem już całkiem dobrze, więc Jerzy dostaje raz grysik a resztę
mleko. Gdy Jerzy budzi się w wózku, to natychmiast odwraca się na
brzuszek, podnosi główkę i patrzy, co się wkoło dzieje.

23

Jerzy próbuje siadać, gdy leży w pozycji półsiedzącej, to już sam umie
zupełnie usiąść. Ludzi się nie boi i do każdego się uśmiecha.

24

Dziś Jerzy dostał o 9-tej mleko z bulka i 2 razy dziennie kaszkę, raz na
mleku drugi raz z jarzynka.

25

Chłodno. Adaś dostał telegraficzne wezwanie do wojska, więc wieczorem
wyjechaliśmy autem i Tatuś długo i serdecznie żegnał się ze śpiącym
synkiem.

26 - 31

n; Nie ważony z braku wagi.

Wrzesień 1939:

01

Niemcy napadły na Polskę - wybuch wojny - bombardują aeroplanami wsie i
miasta. Wieczorem wróciłam do Pełkiń (sama).

02

U Jerzego zauważyłam ogromne zmiany, wzmocnił się w krzyżach i siedzi
sam doskonałe, prosto.

03 - Niedziela

Jerzy w szkółce podobno sam stanął.

04

05

Jerzy coraz więcej próbuje się podnosić i stawać. Jest ogromnie wesół.

Waga: 8850.

06

Coraz silniejsze naloty bombowców, kryjemy dzieci w rowie.

07

Cały dzień aeroplany bombardują Jarosław i Przeworsk i krążą nad
Pelkiniami tak, że dzieci trzymamy w rowie. Wieczorem wyjazd we 2
samochody pod Oleszyce - Lubaczów - Tomaszów do Klemensowa.

08

Klemensów. Jerzy w drodze spał dobrze, ale zaraz dostał kataru i trochę
temperatury 37.8. Brak łóżek, śpimy na ziemi na materacach.

09

Jerzy dwa razy wyleciał z materaca w czasie snu i bardzo się
przestraszył. Ma jeszcze silny katar.

10 - Niedziela

Wieczorem przyjazd całej familii uciekinierów do Zwierzynca do “Rózina”.
Jerzy jest silnie zaziębiony i kaszle.

11

Zwierzyniec. Jerzy ma jeszcze katar, ale wesół. W Zwierzyńcu jakoś nie
ma apetytu i trochę wymiotuje.

12

Jerzy staje w wózku i w łóżeczku( z 2 foteli) i nie można go samego w
pokoju zostawiać, bo jest szalenie ruchliwy.

13

Jerzy wyleciał z wózka, szczęśliwie na walizkę i nic mu się nie stało,
nawet prawie nie płakał. Mówi da-da - i ta ta.

14

Żołnierze nasi Ciągle zachodzą po jedzenie, uciekają i są zmęczeni.
Strasznie smutne i ciężkie czasy. Od Tatusia Jerzego żadnej wiadomości.

15

Słychać bliskie strzały karabinowe i dalekie armatnie, aeroplany często
przelatują, dzieci siedzą skryte w żywopłocie na końcu ogrodu.

16

O 5-tej rano tank niemiecki obstrzelał “Rozin” z karabinu maszynowego,
dzieci przesiedziały cały ten czas w piwnicy. Potem siedziały w rowie.

17 - Niedziela

Noc, od 11-tej w nocy w rowie, strzelanina z armat i karabinów
maszynowych - przed południem Niemcy zajęli Zwierzyniec, więc opuszczamy
rów.

18

Jerzy mówi nowe “słowo”: nią-nią-nią i nie i ciągle to powtarza. Niemcy
buszują po domu i spiżarni.

19

Staje coraz lepiej, i gdy mu śpiewam “tiniu-tiniu” to podskakuje.

20

Popołudniu wyjazd ze Zwierzyńca (Rózina) niemieckim autobusem do Pełkiń
przez Bilgoraj - Tarnogród - Sieniawe. Do Pełkiń zajechaliśmy około 9
wieczorem. Jerzy spał.

21

Pełkinie. Jerzy zniósł podroż dobrze, jest wesół i dużo śpi, widać
trochę się zmęczył. Od 2 dni Ciągle wyciąga język na cała długość i tak
się bawi.

Waga: 9070.

22

Jerzy umie robić “tosi, tosi - łapki”. Wieczorem dreszcze i gdy się
zagrzał dostał gorączki 39.9, dałam kompres z wody. Noc zła, nad ranem
spokojniej zasnął i gorączka opadła.

23

Rano 37.3, w południe 37.1, wieczorem 36.9. Jerzy wesół i nieźle się
czuje, na dwór nie wychodzi.

24 - Niedziela

Przenosimy się z xxx do “Ramultowki”, bo sztab zamieszkał u nas. Jerzy
zaczyna katar.

Waga: 8930.

25

Jerzy ma bardzo silny katar, z noska Ciągle się leje, w nocy gorzej
spał, ale jest wesół.

n: Nie wychodzi na spacer.

26

Jerzy dostaje szkółkę, w której dobrze się bawi i stoi trzymając się
tylko jedna raczka i robi rożne “sztuki”.

27

W szkółce próbuje chodzić i trochę się na przód posuwa. Bardzo dowcipnie
stając tyłem do oparcia przerzuca się na druga stronę szkółki. Jest w
pysznym humorze.

Waga: 9050.

28

Z katarem lepiej, więc wzięłam go w południe na spacer, ale widać to mu
zaszkodziło, bo zaczął kaszleć.

29

Jerzy ma silny i męczący kaszel, więc wieczorem “Teta” postawiła mu
banki; bardzo był grzeczny i nie płakał. Jedna bańka na plecach szalenie
naciągnęła.

Waga: 9000.

30

Z kaszlem po bańkach trochę lepiej, oddech nie jest taki ciężki.
Gorączki nie ma.

Październik 1939:

01 - Niedziela

Jerzy coraz lepiej w szkółce chodzi i rozumnie sobie radzi. Obraca się w
ta i tamtą stronę bardzo zgrabnie.

02

Jerzy jeszcze dużo kaszle, ma taki gruby, zaflegmiony głos. Często w
czasie jedzenia się zakaszle i wtedy łatwo wymiotuje.

03

Z kaszlem trochę lepiej. W szkółce puszcza się raczkami co powoduje
przewrócenie, ale dzielnie ból znosi i prawie nie płacze.

04

05

Waga: 9000.

06

07

Tatuś Jerzego wrócił, radość ogromna. Synek z początku trochę mu się
przyglądał, ale się nie bal, potem zaczął się z nim bawić.

08 - Niedziela

Tatuś zauważył u synka ogromne postępy w ruchach i rozwoju. Trochę Jerzy
jest blady, ale to z powodu zaziębienia.

09

Tatuś wyjechał do Nawojowej. Jerzy mówi też: Pfa-pfa czy coś takiego.

10

11

Uszyłam Jerzemu buciki z irchy, nie chce w nich chodzić, tylko siada i
bawi się nimi, a potem ściąga. Jerzy był dziś na dworze 20 min, pierwszy
raz po grypie.

12

Jerzy zaczyna robić pa-pa raczka, gdy się wychodzi z pokoju i macha do
niego. Dostał od Babuni łyżkę i widelec z napisem Jerzy po Ks. Jerzym.

13

Jerzy robi się coraz bardziej rozwinięty i zaradny. Kreci się po szkółce
swobodnie i wyłazi na pierwsza deskę.

14

W przerwach miedzy deszczem przyjemnie, więc Jerzy był cała godzinę na
spacerze.

15 - Niedziela

Nagle upał, słońce, więc Jerzy był na dworze od 10-tej do 1-szej i nawet
bawił się w szkółce.

16

Jerzy był na dworze od 9-tej do 2-ej najpierw w szkółce, potem spał, ale
widać coś go przewiało, bo popołudniu zaczął kaszleć, więc już nie
wyszedł.

17

Jerzy silnie kaszle, rano ma 37.3 w południe 38.2, a wieczorem 38.9, ma
rozwolnienie i to sama flegma (śluz). Dostał kompres na piersi i
brzuszek. Spał źle. Humor dobry.

18

Temperatura: 37.7; 37.6; 37.2, rano do 8-ej 3 kupki ze śluzem, potem już
nic. Kaszle mniej, jeszcze jest senny i zmęczony.

19

W południe jazda samochodem pocztowym do Nawojowej, jedziemy 8 godzin,
zajechaliśmy na miejsce o 8-ej wieczorem. Jerzy spał w aucie doskonałe
pomimo szalonego hałasu i wstrząsów.

20

Nawojowa. Jerzego trzymamy jeszcze na ściślej diecie, bo w kupce jest
nadal śluz. Bieduch jest strasznie głodny i z tego powodu grymasi.

Waga: 9070.

21

Kaszel po całej podroży pogorszył się. Jerzy jest jeszcze grymaśny, bo
bardzo głodny.

Waga: 9070.

22 - Niedziela

Jerzy sam trzyma butelkę, gdy pije, okropnie milutko to robi, przerywa
picie by w smoczek wpuścić powietrze, i sam sobie smok z powrotem do
buzi wkłada.

23

Z brzuszkiem coraz lepiej. Zamiast zwykłego mleka dostaje śmietankę
zbierana (z 3 l mleka - 750 gr. śmietanki) pół na pół z kleikiem i
płatki owsiane lub grysik.

24

2 kupki, ale lepsze, Jerzy dostaje więcej pić, w południe pure z
kartofli i grysik, jest, więc w doskonałym humorze. Raczkuje w salonie
na dywanie.

25

Jerzy nauczył się raczkować po dywanie i dobrze się w salonie bawi.
Coraz lepiej umie robić raczka “pa-pa” i wola przy tem ta-ta czy da-da.

26

Na obiad dostał grysik i trochę marchwi. Kaszel gorszy, nawet w czasie
snu mu przeszkadza.

27

Prababunia grała Jerzemu na fortepianie, on raz próbował raczkami
uderzać po klawiszach, przy czym “śpiewał”, potem tańczył i grał
nóżkami.

Waga: 9210.

28 - 31

n: W miesiącu +670gr., Koklusz.

Listopad 1939:

01

Waga: 9670.

02 - 03

04

Waga: 9670.

05 - Niedziela

Podejrzenie że Jerzy ma koklusz, bo trochę jakby zaciągał przy kaszlu,
dostaje ataków kaszlu, aż mu się oczy załzawiają.

06

Wróciliśmy po tygodniu z Krakowa. Jerzy z początku (parę minut)
przyglądał mi się potem już poznał, robił “moja mama” i pocałował po
swojemu. Do Adasia zaraz się uśmiechnął.

Waga: 9910.

07

Postępy zauważyłam w chodzeniu, bo chodzi po szkółce, trzymając się
tylko jedną raczka. Gdy mu się śpiewa, to nie tańczy jak dawniej robiąc
przysiady, ale przebiera nóżkami.

08

(przypisek Tatusia): Gdy Jerzego spytać: “Gdzie Bozia”? Pokazuje
paluszkiem na święty obrazek.

09 - 10

11

Waga: 10000.

12 - 14

15

Wysokość: 75.3 cm

16

(przypisek Tatusia): Rano Mama pojechała do Głuszyny zobaczyć, co tam
słychać.

17

18

Waga: 10150.

n: Pierwszy ząbek na dole.

19 - Niedziela

(przypisek Tatusia): Jerzy próbuje robić starszym “sroka kaszkę
warzyła..’ grzebiąc paluszkiem po dłoni.

20

(przypisek Tatusia): Jerzy wychodzi na dwór o ile tylko pogoda pozwala i
przebywa na dworze w wózku do 1 1/2 godz. Coraz mniej kaszle jakby już
koklusz mijał.

21 - 22

23

(przypisek Tatusia): Jerzy dostaje kataru.

24

(przypisek Tatusia): Jerzy ma gorączkę 37.8 w południe i wieczór, silny
katar i kaszel, płacze i jest rozgrymaszony, nie ma apetytu.

25

(przypisek Tatusia): Był dr Jarosz z Nowego Sącza u Jerzego, stwierdził
zapalenie oskrzeli (w związku z kokluszem), gorączka opadła, kaszle dużo
mniej.

26 - Niedziela

(przypisek Tatusia): Jerzy wrócił do poprzedniego stanu tj. mało kaszle
znowu wesół jedynie trochę kataru zostało. Wieczorem zadzwonił ząbek o
łyżkę ! (lewy dolny z przodu).

27

28

Wróciwszy po 10 dniach, zauważyłam że Jerzy pomimo choroby dobrze
wygląda i zmądrzał. Mnie poznał, i bardzo się śmiał.

29

Jerzy stoi już bez trzymania, nawet dosyć długa chwile. Rozumie dużo
rzeczy, które się do niego mówi. Umie pokazać nóżkę, buty, oko, nos.

30

Gdy Jerzego zapytać “gdzie Tata”, to już na Adasia pokazuje.

n: W miesiącu przybyło 380gr.

Grudzień 1939:

01

O 6-tej popołudniu dostaje Jerzy kaszkę na rosole z jarzyn i od dziś
dodajemy kość cielęcą. Zjadł zupkę z apetytem.

02

Od 2 dni Jerzy interesuje się zegarkiem na ręku i nadstawia uszko żeby
słuchać. Wychodzi bardzo zgrabnie na stołeczek w szkółce i zeskakuje z
niego.

Waga: 10050.

03 - 05

06

Jerzy dostał dziś na obiad 1/2 żółtka do kartofli. Zaczynamy też mu
urozmaicać jedzenie, dając krupniczki i inne kaszki.

07

08 - Niepokalane Poczęcie Matki Boskiej

Jerzy sypia znowu 2 g. na dworze, wygląda dobrze, pucki się zarumieniły.

09

W saloniku, gdy chodzi po nim (raczkuje) odważył się zbliżyć do skory
niedźwiedzia i nawet już ja dotyka.

Waga: 10150.

10 - Niedziela

Dziś zrobił Jerzy kilka kroków całkiem sam, tzn. przez szerokość stołu.

11

Jerzy coraz lepiej zaczyna sam chodzić, dziś zrobił parę kroczków potem
się przewrócił.

12

Jerzy rozumie już bardzo wiele, gdy się do niego mówi, tak, że o
niektórych rzeczach zaczynamy mówić po francusku żeby nie słyszał.

13

Dziś Jerzy sam przeszedł prawie przez cały pokój, milusio przy tym
wygląda i zatacza się jak pijany. Uradowany ze swobody, sam wstaje i
próbuje chodzić.

14

15

Drugi ząbek na dole już wyczuwalny. 6° mrozu, Jerzy śpi na krytym (dach)
balkonie 1 1/2g.

16

Jerzy chodzi coraz lepiej i coraz dłużej umie się sam w tej pozycji
utrzymać.

Waga: 10260.

n: Drugi ząbek na dole. Wychodzą łatwo, Jerzy nawet nie grymasi.

17 - Niedziela

Wieczorem po kolacji biorę Jerzego na stół, nad którym wisi Św. obrazek
i on tam robi “Pa Bozi”, dziś bez przypominania, sam zaczął robić “Pa
Bozi”.

18

19

Dziś ciepło +38, więc Jerzy spał na terasie, 2 1/2 g. Gdy wieczorem
robię z nim krzyżyk, to sam rączki na “Amen” składa.

20

Adaś wrócił z Rytra po parodniowym tam pobycie i uważa, że Jerzy wyrósł
i “zmężniał”, rozwinął się.

22

Na psy woła a-a i klepie się po udkach, a na konie klaszcze językiem i
cmoka.

23

Waga: 10450.

24 - Niedziela, Wilja Bożego Narodzenia

Jerzy przyszedł do drzewka, nic się nie bał, choć było dużo osób. Dostał
klocki i misia, którym się brzydził i wzdrygał się na jego widok.

25 - Boże Narodzenie

Jerzy chodzi, co raz lepiej, już parę razy przez pokój swobodnie
przechodzi

26 - Św. Szczepana

Rozumie też dużo, spytać czy chce popatrzeć przez okno na konie, to
zaraz cmoka i do okna się wybiera. Wygląda doskonałe.

27

28

20° mrozu, więc Jerzy nie wychodzi.

29

30 - Sobota

Jerzy dostał dziś na obiad budyń z marchwi i zjadł go z apetytem.

Waga: 10520.

31 - Niedziela

Robi ogromne postępy w chodzeniu, schyla się i podnosi z ziemi różne
przedmioty bez upadania.

n: W miesiącu przybyło 530gr.

Memoranda 1939:

Dzięki Bogu Jerzy w tym roku dobrze się nam chował. Przeszedł kilka
chorób brzuszka i koklusz, ale po za tym jest zdrów, rumiany i normalnie
rośnie i przybywa na wadze. Chodzić zaczął wcześnie, bo mając 11 1/2
mies., ząbki dostał późno (w 11-tym mies, ale ząbkowanie przechodził
lekko, bez gorączki. Charakter ma idealny, bo jest wesół i szalenie
żywy, minuty spokojnie usiedzi nie może, a przy tym jest bardzo grzeczny
i rzadko krzyczy. Czasem potrafi się rozłościć i wtedy tak się zanosi od
płaczu, że aż sinieje, ale to mu się rzadko zdarza. Jest bardzo
serdeczny, często przytula się do mnie i ściska i po swojemu całuje.
Umysłowo jest jak na swój wiek bardzo rozwinięty, wszystkim się
interesuje, z pasja patrzy przez okno i lubi oglądać konie i psy. Gdy
się do niego mówi to już dużo rozumie. Czasem, gdy mu powiedzieć “be do
buzi”, to tym bardziej dany przedmiot do ust wkłada lub udaje że to robi
z bardzo łobuzerską minką. Wszyscy go ogromnie lubią i twierdzą ze to
rozkoszny dzieciak.

1940

Styczeń 1940:

01

1-sza rocznica urodzin. Mróz zelżał, więc Jerzy spał na dworze.

Waga: 10580.

02 - 03

04

Jerzy dostaje teraz (emulsje Scotta) dosyć mu to smakuje. Na śniadanie
dajemy mu owomaltyne.

05

Rodzice Jerzego wyjeżdżają do Pełkiń.

06 - Sobota, Trzech Króli

Waga: 10600.

n: Do zupy dodajemy surowe żółtko z jaja.

07 - 10

11

Wróciliśmy z Pełkiń po 7-dniowej nieobecności. Jerzy zaraz nas poznał,
śmiał się i cieszył i koniecznie chciał iść do mnie na ręce.

12

13

Od 2 dni Jerzemu popsuł się apetyt, więc przestajemy mu dawać tran.
Brzuszek jednak jest w zupełnym porządku (kupki ładne i regularnie).

Waga: 10800.

14 - Niedziela

Jerzy mówi już: Ta-ta, ha-ba, be, e-e, nie.

15

16

Wydaje się ze Jerzy rozróżnia melodie, gdy mu zaśpiewać “ansi pont (?)”
- nawet bez słów, to zaczyna raczkami kręcić.

17

Ślub Cioci Heli z Antosiem Mańkowskim. Jerzemu zaczyna się silny katar,
ma zaczerwienione oczka. Wspólna fotografia. Jerzy nawet w tłumie
bliskich (Ciocia Danusia) rozpoznaje.

19

Od paru dni Jerzy próbuje śpiewać, dotychczas wykrzykiwał, a teraz już
rzeczywiście zaczyna nucić.

20

Mróz nadal trwa (-15) tak, że Jerzy już dawno nie wychodzi i z tego
powodu ma gorszy apetyt.

Waga: 10680.

21 - Niedziela

(-22°). Gdy Jerzy z powodu kataru ma brudny nosek to przychodzi,
podciąga nosem i ręką pokazuje żeby mu nos obetrzeć.

22

Przestajemy Jerzemu dawać pić o 10-tej w nocy, a za to dostaje o 6-tej
rano płatki owsiane o 10tej mleko z owomaltyna (było na przemian) potem
normalnie o 2-giej jarzyna i zupa, o 6-tej grysik na wodzie lub na
mleku.

23

Jerzy bardzo lubi pieski. Ciągle do nich biega i wola je, ale gdy
przychodzą za blisko, to ucieka, kilka razy próbował “Bzika” po nosie
dotknąć.

24

Przed obcymi ma respekt, do nikogo nie idzie i łapie się niańkę za
spódnice, jeżeli ktoś chce go wziąć. Adasia zna doskonałe i bardzo
kocha, gdy Tatuś na dobranoc czasami nie przyjdzie (wyjeżdża) to Ciągle
na drzwi patrzy i woła “Ta-ta”.

25

Gdy Jerzemu czegoś odmówić, to ucieka na drugi koniec pokoju, główkę
chowa i zaczyna płakać.

26

Gdy Jerzy widzi, że Adaś pali papierosa, to sam “dmucha” po swojemu
“f-f”. Dmuchnąć rzeczywiście jeszcze nie umie.

27

Waga: 10840.

n: Trzykrotna waga urodzinowa = 10710.

28 - Niedziela

Jerzy nauczył się prowadzić za palec, gdy np. chce iść szukać pieska, to
zawsze wyprowadza do drugiego pokoju trzymając starszych za palec lub
spódnice.

29

Już się w rozkładzie salonów orientuje i nie boi się tak jak dawniej,
przechodzić sam po wszystkich pokojach.

30 - 31

Luty 1940:

01

Gdy Jerzemu coś zabrać, albo czegoś nie dąć, to zaczyna się irytować i
krzyczy ze złości. Gdy mu jednak wytłumaczyć, to zwykle szybko się
uspokaja.

Waga: 10900.

02

03

4-ty ząbek się przebił, jest to lewy górny. Dostaje Jerzy jednego ząbka
mniej więcej raz na miesiąc.

Waga: 10940.

04 - Niedziela

Jerzy próbuje mówić ma-ma, ale wychodzi coś w rodzaju ba-ba, czasem nam
czy mam.

05

Jerzy jest bardzo serdeczny i często przytula się do mnie i ściska mnie.
Czasem z czułości bardzo mocno uszczypnie lub drapnie.

06

Pierwszy dzień odwilży +2°, więc Jerzy po długiej przerwie, siedział +-
15 min. przy otwartym oknie.

07

Jerzy coraz bardziej próbuje mówić mama, ale jeszcze całkiem mu się nie
udaje. Składa wargi żeby wymówić ma, ale wychodzi raczej ba. Był 20 min.
na dworze.

08

Dziś był chwileczkę na dworze, a potem spał 2 1/2 g. przy otwartym
oknie. +5°.

09

Jerzy lubi ogromnie chodzić po schodach, trzeba go trzymać za rączkę i
bez końca biega na dół i na gore.

10

Jerzy już od dłuższego czasu próbował dmuchać, ale bez skutku, dziś
pierwszy raz zdmuchnął zapalniczkę. Gdy mu dąć papierosa zaraz go do ust
wkłada.

Waga: 10930.

11 - Niedziela

Jerzy jest bardzo porządny, śmiecie, które znajduje na podłodze odnosi
do kosza, a dziś zrobił “stawek” i sam skrzętnie go wycierał. Przy
jedzeniu Ciągle awantury. Dziś dostał jajecznice.

Waga: 10930.

12

13

Jerzy już całkiem dobrze zaczyna wymawiać “mama’, jeszcze to robi z
namysłem, zaciska wargi i przygotowuje się do wypowiedzenia tego słowa i
wreszcie z milutkim uśmiechem mówi.

14

Jakiś czas nie chciał jeść bułki rozmoczonej w mleku, teraz znowu
zaczynamy mu to dawać i je.

15

16

Jerzy bardzo lubi, żeby, gdy przychodzi do salonu w czasie wietrzenia
pokoju, nosić go po wszystkich korytarzach, a on siedzi spokojnie i
obserwuje.

17

Waga: 11080.

18 - Niedziela

Gdy widzi gramofon, to każe sobie na nim grac i sam zaczyna śpiewać.

19

Już na dobre Jerzy zaczyna mówić mama. Mówi powolutku z namysłem jak
lalka, która się ciągnie za sznurek.

20

Od paru dni zauważyłam, że Jerzy powtarza w śpiewie niektóre części
melodii, najczęściej jedno zdanie a ‘wieczorny dzwon”, bo mu to p. Maria
często śpiewa przy zasypianiu.

21

Radość Jerzego, gdy widzi Adasia jest niebywała, aż się cały napręża,
śmieje i krzyczy Tata.

22

Już umie patrzeć na obrazki. Na wiszącym na ścianie obrazku pokazuje
„piechi i konie”, a na pana i panią mówi “pa”. Gdy coś upadnie mówi
“bam”.

23

Pokazuje mu książkę z obrazkami gdzie są psy i konie. Zwłaszcza ucieszył
się do pieska podobnego do “Bzika” i za każdym razem tego obrazka szuka.

24

Waga: 11060.

25 - Niedziela

Jerzy cieszy się, że nauczył się mówić mama i Ciągle to wola, zwłaszcza
gdy mu każe coś robić czego nie chce, lub gdy wychodzę z pokoju.

26

Ladna pogoda, więc Jerzy był 1 1/2 g. na spacerze, co ogromnie lubi.

27

3° ciepła, słońce, więc Jerzy był 2 g. na spacerze w wózeczku.
Popołudniu miał zimne rączki i 37.4 gorączki, nie wiem, jaka tego
przyczyna

28

Jerzy więcej kaszle i ma trochę gorączki, rano 37.5, w południe 37.7,
wieczorem 37.8.

Siostra Dominikanka postawiła mu bańki, trochę krzyczał.

29

Jerzy jeszcze kaszle, ale dziś gorączki nie miał.

Marzec 1940:

01

Znowu gorączka: 37.7, 37.9, wieczorem 38.1. Kompres, 1/4 pastylki
“prontosil”.

02

Gorączka spadła, zaczyna się katar. Apetytu nie ma, więc trzymamy go na
płynnej diecie. Nie puszczamy go na podłogę.

Waga: Nieważony

03 - Niedziela

Jerzemu coraz lepiej, apetyt wraca, ale jeszcze widać ze go ta grypa
zerżnęła i jest osłabiony, bo chętnie kładzie się w wózku i każe się
wozić.

04

05

Zamiast tranu dajemy mu Sana-sol to jest tran + sok z pomarańczy i
cytryny oraz słód. To podobno nie psuje apetytu.

Waga: 10700.

06

Gdy wjechać z Jerzym do saloniku gdzie stoi gramofon, to zaczyna śpiewać
i pokazuje żeby mu zagrać.

07

W czasie wietrzenia jego pokoju, wożę go wózkiem po salonach, on leży i
patrzy i wskazuje gdzie go zawieść. Orientuje się doskonałe. Patrzy na
obrazy wiszące i cmoka na konie, a na ludzi mówi “pa”.

08

Gdy oglądał książkę z obrazkami i naśladował zwierzęta, prosiłam Adasia
by pokazał jak robi bażant. Na drugi dzień doszedłszy do nich, Jerzy
zwrócił się do Taty, by je naśladował.

09

Dziś próbował Jerzy mówić “ciocia” widząc Danusie, wychodziło to, jako
“ciota’ lub “tota”. Umie też pokazać dzidzie, choć dosyć rzadko go
widuje.

Waga: 10880.

10 - Niedziela

11

Jerzy bardzo lubi, gdy go nosić ‘przez głowę’, gdy chce żeby go tak
wziąć, to się tyłem odwraca i nóżki rozkracza. Gdy stanąć to podskakuje
by dalej biegać. Śmieje się i jest uszczęśliwiony.

12

Przy paciorku łapie ryngraf wiszący na łóżeczku, pokazuje paluszkiem
“Bozie” potem odwraca go i ogląda napis, mrucząc coś, co wygląda jakby
czytał.

13

Wieczorem robimy Jerzemu krzyżyk na czółku, od paru dni on nam też
próbuje, wyciąga paluszek i kreśli nim po całej twarzy naśladując nasze:
tak i tak.

14

15

Jerzy ma w książce obrazek z chłopczykiem trzymającym palec na ustach,
więc go naśladuje i mówi przy tym cs....

16

Pierwszy spacer po grypie.

Waga: 11090.

17 - Niedziela Palmowa

18

Przy myciu wieczorem Adaś bawił się z Jerzym. On wołał Tata, a Adaś
Jerzy, potem Adaś przestał i Jerzy chcąc znowu dalej się bawić zaczął
wołać coś w rodzaju “Jerzy” sesi czy podobnie.

19

Gdy wychodziliśmy z pokoju Jerzy chciał płakać, ja do niego podeszłam,
uściskałam go, powiedziałam, że za chwile wrócę, niech teraz sam
grzecznie się bawi, on zrozumiał, zrobił pa-pa i zaczął się bawić w
szkółce.

20

21

Spostrzegamy u Jerzego dwa (górny i dolny lewy) zęby przedtrzonowe.
Dolny musiał wyjść z 10 dni temu, górny z 5 dni.

22

Gdy widzi narysowaną piłkę, lub inne rzeczy, chce je z obrazka wyjąć i
natęża się i z całych sił próbuje to zrobić.

23

Waga: 11150.

24 - Niedziela Wielkanocna

Waga: 11150.

25 - 28

29

Gdy mu powiedziałam “zamknij oczy” to się krzywi i wreszcie je zamyka,
choć mu to jeszcze pewne trudności sprawia.

30

Na określenie dziecka mówi “bobo” a raczej babo.

Waga: 11110.

31 - Niedziela

Śliczna pogoda, więc przed południem spał na dworze, a po południu
jeździł wózkiem po parku.

Kwiecień 1940:

01 - 05

06

Jerzy mówi “Ci” to znaczy trzy, gdy widzi więcej rzeczy, lub, gdy ma
raczkować.

Waga: 11230.

07 - Niedziela

08

09

Wyjeżdżamy na dwa tygodnie do Krakowa i Jerzy zostaje w Nawojowej.

10 - 12

13

Waga: 11370.

14 - 19

20

Waga: 11280.

21 - Niedziela

Jerzy dostał gorączki do 39.1, zdaje się, że to znowu ząbek. Kompres.

22

Brzuszek też coś nie w porządku. 37.6

23

37.2. dieta, gorączka mija.

24 - 26

27

Wieczorem wróciliśmy z Krakowa.

28 - Niedziela

Jerzy, gdy do niego rano przyszłam, pierwsza chwile się patrzył, potem
zaraz zaczął coś pokazywać. Na Adasia zaraz zawołał Tata, a ze mną się
czasem myli i wola “Cia” zamiast Mama.

29

Jerzy szalenie się cieszy z naszego powrotu, wciąż mnie wola, nie chce
mnie od siebie puścić i jest w doskonałym humorze. Wszyscy twierdzą, że
był zupełnie inny gdy nas nie było.

30

Jerzy zrobił się szalenie czuły. Zawsze lubił się przytulić i uściskać,
ale teraz z specjalnym wyrazem twarzy, głaszcze nas i aż szczypie z
wielkiej miłości w twarz i mówi przy tym “mój mój”.

Maj 1940:

01

Jerzy jakby trochę wydoroślał w czasie naszej niebytności. Może wyrósł.

02 - Czwartek, Wniebowstąpienie

Szalenie interesuje się wszystkim co się dzieje na dworze, gdy słyszy
przez okno auto, konie, lub szczekanie psów, to skacze, drepcze byle go
prędzej na okno wziąć i z szalonym zainteresowaniem przygląda się . Gdy
np. ja go wezmę do okna, a Adaś siedzi, to się ogłada i woła, bo i Tata
musi z nim na te ciekawe rzeczy patrzeć.

03

04

Jerzy szalenie lubi biegać po dworze. Ciągle chce na dwór wychodzić i
martwi się, gdy wraca do domu. Biega jak szalony po dworze, zbiera
kamyczki i kwiatki.

05 - Niedziela

Mam wrażenie, że na dzieci Stefanów wola “Alla” (od Heluś może) i dosyć
się do nich cieszy, gdy je widzi.

06

Mówi coraz wyraźniej Cio-cia, baba (na każda “spódnice”), boma-bomba na
pieska, to-ten żeby oznaczyć jeszcze, coś drugiego.

07

08

Przenieśliśmy Jerzego na mieszkanie do 2 pokoi obok nas, co nie jest
bardzo wygodne i przyjemne. Jerzy na zmianę nie reaguje zaraz poznał
drogę na dwór i tylko tam chce iść.

09

Spał w nowym pokoju świetnie, bo pełnych 12 g. bez przerwy.

10

Na dworze jest teraz około 6 godzin ma też dobry apetyt i dobrze sypia.
Interesuje się wszystkim, kwiatkami, listkami, ptaszkami itd.

11

Jerzy chodzi przed lustro w łazience i bawi się sam ze sobą. Całuje
swoje podobieństwo potem skacze, bije, śmieje się przyklęka i uradowany
z zabawy.

Waga: 11600.

12 - Niedziela, Zielone Św.

Zimno, pada deszcz ze śniegiem, więc Jerzego wozimy tylko wózkiem na
spacer a nie może biegać po dworze.

13 - Poniedziałek, Ziel. Św.

14

Popołudniu dr Jarosz zaszczepił Jerzego przeciw ospie. Jerzy ani pisnął,
patrzył się i tylko trochę skrzywił. Humoru nie stracił był do wieczora
bardzo wesół.

15

Jeszcze reakcji nie ma. Jerzy wesół i grzeczny. Same miejsce szczepienia
(na lewej rece) trochę są zaczerwienione.

16

17

Górne szczepienie troszkę się zaczerwieniło, podczas gdy dolne się
zagoiło.

18

Gdy więcej osób przychodzi do pokoju Jerzego, on każdego zaprasza by
siadł na innym krześle. Babunie zrzucił z fotelu by siadła Prababunia, a
Babuni i Mamie przysunął inne krzesła.

Waga: 11850.

19 - Niedziela

Szczepienie przyjęło się. Ranka jest zaczerwieniona, a na środku zrobiły
się pęcherzyki z woda. Temp. rano 37.2, o 6-tej popołudniu 37.6.

20

Pomimo lekkiej reakcji szczepienia, Jerzy jest bardzo grzeczny i wesół.
Dwa dni nie wychodził na spacer, bo było zimno i deszcz lał cały dzień
bez przerwy.

21

Jeszcze wkoło ranki jest pęcherzyk, a środek już zaczyna się zastrupiać.

22

Rączka coraz bardziej się zaognia, jest czerwona na +_2 cm i gdy gruby
pęcherz w środku, który Jerzy musiał zdrapnąć, bo wyszła z niego ropa.
temp. 36.8 - wieczorem 37.9.

23 - Czwartek, Boże Ciało

Rączka nadal spuchnięta. Skarży się też Jerzy na ząbki (rośnie prawy
dolny trzonowy i górny, prawy, drugi siekacz. Temp. rano 37.6, wieczorem
38.4. Na dwór wychodzi, bo ciepło.

24

Rano jeszcze 37.8, popołudniu 37.3, rączka mniej spuchnięta.

Waga: 11770.

25

Bardzo ciepło, ale mokro, więc Jerzy tylko chwile biegał po dworze.

Waga: 11770.

26 - Niedziela

Ciepło, więc zaczynamy Jerzego po letniemu ubierać. Gdy jest na spacerze
każe sobie zrywać rożne kwiatki i wszystkim daje do wąchania.

27 - 28

29

Psów ciągle jeszcze bardzo się brzydzi i za nic ich nie pogłaszcze, za
to konia szalenie lubi, głaszcze je i wcale się ich nie boi.

30

Wczoraj wieczorem p. Maria wyjechała na 2 tygodniowy urlop, ja zajmuje
się sama Jerzym. Jest bardzo grzeczny i nie mam z nim kłopotu. W nocy
sypia dobrze, zwykle przewijam go raz, i czasem musze poprawić go w
łóżku, gdy piszczy, bo mu niewygodnie.

31

Doskonałe naśladuje owce, ogromnie lubi przypatrywać się pasącym i z
patykiem w ręce goni za niemi.

Czerwiec 1940:

01

Waga: 11830.

02 - Niedziela

Wyszedł Jerzemu przedtrzonowy prawy ząb. Dziś posadziliśmy go na koniu i
kawałek jeździł, bardzo zadowolony, nic się nie bal.

03

Strup ospy na rączce odpadł, została się dziura i ładnie zasycha.

04

Jerzy jest bardzo czuły czy wrażliwy, gdy był nieposłuszny, a ja na
niego ostro spojrzałam to się zaniósł takim płaczem (całkiem cicho), że
natychmiast dostał czkawki płaczowej.

05

W dzień Bożego Ciała pokazałam Jerzemu z daleka procesje, powiedziałam,
że tam jest Bozia i kazałam zdjąć kapelusz. 10 dni później Bunia z
daleka pokazała mu kościół i też powiedziała, że tam jest bozia, a Jerzy
momentalnie zdjął kapelusz. Na drugi dzień zrobiłam to samo by się
przekonać i rzeczywiście, znowu sam zdjął kapelusz. Dowód to szalonej
pamięci. Przy końcu ogrodu przed kapliczka też zdejmuje kapelusz, choć
go tego nikt nie uczył i mówi “taa”, t.zn. Pa Bozi.

06 - 07

08

Waga: 11855.

09 - Niedziela

10

Wieczorem wróciła p. Maria, Jerzy parę minut na nią patrzał, potem
dopiero zaczął się cieszyć, woląc ją i śmiać się.

11

Jerzy jest zadowolony z powrotu p. Marii, ale do mnie jest bardziej
przywiązany, płacze, gdy wychodzę i Ciągle woła mama. Wieczorem przy p.
Marii nie chciał zasnąć.

12

Jerzy jest bardzo porządny, gdy wraca do domu przed wejściem każe wyjąć
się z wózka i wyciera nogi, patyki zostawia na korytarzu na rogach i
wchodząc do pokoju zdejmuje kapelusz. Robi to sam bez specjalnego
nauczania. Po prostu zauważył ze starsi tak robią, i że jemu kapelusik
się zdejmuje itd.

13

14

Parę dni temu Jerzy spadł z ławeczki i rozbił sobie wargę. Teraz z tej
ranki zrobił się ogromny i bardzo bolesny aft, który mu w jedzeniu
przeszkadza. W nocy Jerzy płacze.

15

Jest tu maleńka oswojona sarenka. Jerzy z początku dotykał ją tylko od
tylu, szybko się z nią oswoił, biega za nią, głaszcze i daje listki do
jedzenia.

Waga; 12050.

16

Wujcio Paweł ma oswojona kawkę, Jerzy bardzo ją lubi nosi na patyku,
głaszcze, a gdy kawka zeskoczy, to odskakuje.

17

Pochmurno i deszcz, Jerzy w nocy dostał kataru i gorzej spał. Próbuje
mówić po dwa słowa np. mama da, ciocia Dana.

18 - 21

22

Waga; 12020.

23 - Niedziela

Jerzy lubi karmić sarenkę, dawaliśmy mu zawsze koniczynkę by jej dał i
on teraz na trawniku sam wyszukuje koniczynę i tylko ją zbiera.

24

Jerzy ludzi się nie boi, zabawne, że gdy przyjechała Ciocia Zosia
Dąbrowska, to przed nią prawie z płaczem uciekał, nie chciał się
przywitać i nie dał się dotknąć.

25 - 26

Mama i Tata wyjechali do Pełkiń na 10 dni. Jerzy podobno dużo nas wołał,
zwłaszcza “Tata”. Był jednak przez cały czas wesół i w bardzo dobrym
humorze. Przy wieczornym pacierzu z Ciocią Daną, zawsze prosi o zdrowie
rodziców, t. zn. wymienia Mama i Tata i sam dodaje babu (za Bunie, która
też wyjechała).

27 - 28

29 - Sobota, Św. Piotra i Pawła

Waga: 11940.

30

Lipiec 1940:

01 - 03

04

Wróciwszy do Nawojowej uważamy, że Jerzy doskonałe wygląda, rozrósł się.
Do nas się cieszy, zaraz coś pokazuje, wciąż za rękę prowadzi itd.
Bardzo się cieszy do Buni, która z nami wróciła, zbiera i ofiarowuje jej
kamyki,

05

06

Paweł ma oswojona kawkę, na którą woła “kasiu-ka’, Jerzy lubi ją i wcale
się jej nie boi, choć kiedyś dziubnęła go dość mocno w głowę. Wola na
nią zupełnie tym samym tonem, co Paweł tylko: “ta-ta-taa” a Pawła nazywa
“taa”.

Waga: 12280.

07 - 08

09

Jerzy patyk nazywa “lalala”, a gdy ktoś coś tnie to mówi: “cia-cia”.
Liść to “ci-ci”, tak samo jak cukier. Jeść to “cham”, pić: wskazuje
rączką i wydaje podobny odgłos.

10

Gdy upał, to Jerzy chodzi cały dzień tylko w “pajacyku”, a w wiklinie w
zacisznym miejscu puściłam go nawet zupełnie nago na parę minut.

11

Upał, więc w parku postawiliśmy balie z wodą nagrzaną słońcem i Jerzy
się tam bawił, nosił wodę w wiaderku, na zakończenie przewrócił się i
skąpał, był zdziwiony, ale nieprzerażony. Bawił się tam całkiem goły.

12

Deszcz pada i zimno, więc popołudniu wyszliśmy tylko na godzinę. Jerzy
nie biegał, tylko jeździł wózkiem, więc dla wyładowania energii cały
czas wołał “Ela lata” - co przerabia na “la-ata”.

Waga: 12310.

13 - Niedziela

Przyjechała Ciocia Terenia Sapiezyna i Ciocia Jadzia Szembekowa. Jerzy
nie zawraca na nie uwagi i jest w ich obecności raczej poważny.

Waga: 12310.

14 - 18

19

Wyjechaliśmy do Dzikowa na jutrzejszy ślub Piotra (Chrzestnego Ojca
Jerzego).

20

Waga: 12250.

21 - Niedziela

Wróciliśmy popołudniu z Dzikowa. Deszcz i dosyć zimno.

22

23

Jerzy bardzo lubi bawić się wodą, gdy widzi “kąpiel kawki”, lub kałuże,
nazywa to “chla” i z radością patykiem chlapie na wszystkie strony.

24

25

Od 2 dni Jerzy cała noc śpi na sucho. Wysadza go p. Maria o 11:30 i
3:30, rano koło 5:30 sam woła. Popołudniu w czasie spania, też od 2
tygodni już się nie moczy.

26

Zimno i deszcz, potem nagle słońce przygrzewa. Nie wiadomo jak dziecko
ubierać.

27

Jerzy jakiś nieswój, grymaśny, od tygodnia brak apetytu, więc trochę
stracił na wadze. Kupki robi bardzo białe, więc podejrzenie na zła
działalność wątroby. Dałam mu 1/2 pastylki Teapulviny na
przeczyszczenie.

Waga: 12110.

28 - Niedziela

Lekarstwo przeczyściło dobrze, ale na biało.

29

Zaczynamy dawać mu na czczo rano 30gr. “magdalenki” (szczawnickiej) z
dodatkiem szczypty soli morsztynskiej.

30

Przyjechał Stryj Piotr i Ciocia Anna. Z początku Jerzy trochę się
odsuwał i bał, lecz szybko się oswoił do pewnego stopnia. Nawet mówi
“Ciocia Ana”.

31

Sierpień 1940:

01

Przyjechała Ciocia Maryś i Wujcio Stefan Swieżawscy. Do Marysi Jerzy
nabrał szybko zaufania, został z nią sam w pokoju i nawet ją uściskał.

02

Znowu nowy ząbek na górze mu wychodzi.

03

Jerzy na nóżkach dziś go coś ugryzło i on rozdrapał porobiły się
paskudne, jątrzące się ranki, które trwają długo i nie chcą xxx.
Najlepiej, gdy ma xxx zawinięte lub zalepione, i to, gdy czerwone z ropa
dąć Propidex, gdy czysta ranka Granugen a potem Dermatol by się goiło.

Waga: 12100.

04 - 06

07

Wróciliśmy z 2-dniowej wycieczki na Radziejową. Jerzy szalenie się do
nas cieszył, mówił, że przyjechaliśmy nie autem, a końmi (w swoim
języku) potem, gdy się wyciągnęłam na łóżku, to przez 1 1/2 g. nie
wychodził z pokoju tylko szalonym humorem i śmiechem bawił się i
dokazywał.

08

09

Śliczna pogoda i raczej gorąco. Jerzy bawił się w parku przy altance
przez godzinę całkiem na golasa.

10

Waga: 12350.

11 - Niedziela

Od paru dni jest ciepło, więc Jerzy godzinę biega na golasa i uradowany
jest z tego, posypuje sobie nóżki piaskiem, kładzie się na brzuszku i na
wznak i wygrzewa się.

12

13

Deszcz i znowu zimno. Kapiemy Jerzego w rumianku macierzance, może to mu
na te dziwne wrzody na nóżkach pomoże.

14

15

Jerzy siebie nazywa teraz “mam”, a na Adasia często wola “Tata Adam” z
dowcipnym uśmieszkiem.

16

Cała noc przesypia teraz na sucho, wysadza się go na nocni czek 2 do 3
razy (o 10:30 lub 11:30, o 3:30 a czasem koło 2-ej w nocy) i dopiero
rano.

17

Waga: 12460.

18 - Niedziela

Jerzy ma teraz już 14 ząbków, ostatni wykłuwa mu się lewy dolny kieł i
trochę się skarży na ból.

19 - 22

23

Jerzy zaczyna rozumieć, co to jest “ na niby”, t.zn. gdy ogłada książkę
z obrazkami owoców czy kwiatów, to udaje, że je je lub wącha i częstuje
niemi.

24

Koniki na obrazkach też rozróżnia, mówi ze na jednym pojedzie xxx Tata
na drugim Mama, na kucyku Mam (t.j. on) a na innym dadi (t.j.
Dziadunio).

Waga: 12360

25 - Niedziela

Babkami z piasku częstuje by je jeść, ale sam namówiony by też
skosztował jeszcze udawać nie nauczył się i wziął piasek do ust. Zaczyna
już sam babki z piasku robić. Już bardzo dobrze naczyńko napełnia
piaskiem tylko przewracanie sprawia mu trudności.

26 - 28

29

Jerzy zaczyna używać przypadków i mówi np. “mamom” (z mama) “tatim” (z
tata) wyczyścić listkami: “didi ciem” lalam - patykiem, itd.

30

Jest zaradny, gdy mu piłka uciekła pod szafę, to prosił o patyk (który
nie widział) i sam piłkę z pod szafy wygarnął.

31

Gdy Jerzego spytać “czyj jesteś synek”, to odpowiada “Mama i Tati”.

Waga: 12320.

Wrzesień 1940:

01 - Niedziela

Jerzy ogromnie lubi wszelkie smarowania: gdy mu robię opatrunki na
nóżkach (ma rodzaj wrzodów) to siedzi spokojnie, mówi “Mama mu-mu” i
pilnuje abym któregoś miejsca nie zapomniała wysmarować.

Waga: 12320.

02

03

Jerzy robi się coraz ruchliwszy i weselszy, po pokojach ugania, czasem
przez długi czas biega tam i z powrotem wykrzykując przy tym lub
podśpiewując.

04

Przy ubieraniu i myciu często też zaczyna hecować, skakać i kręcić się,
tak że trudno go ubrać. Śmieje się też dużo z każdego błahego powodu.

05

Zaczyna być czasem trochę uparty i nieposłuszny, ale potem szybko
przeprasza. Adasia kiedyś nie chciał posłuchać i rozpłakał się mocno,
szybko jednak mu to minęło, zaraz przybiegł do niego, zaczął się tulić i
przepraszać. Ja mu też raz dałam “po łapie” trochę popłakał, a potem
przytulił się i o wszystkim zapomniał.

06

07

Waga: 12720.

08 - Niedziela

Wróciły z Warszawy “Babu” i “Ciocia Dana”. Jerzy do tej ostatniej
szalenie się ucieszył, biegał po dworze i śmiał się głośno sam do
siebie.

09

Znowu nagle tak zrobiło się ciepło, że Jerzy biegał tylko w “pajacyku”.

10

Jerzy od czterech dni, gdy go spytać, co Cię pogryzło mówi “pchła”. Z
wielkim urokiem to wymawia.

11

12

Zrobiłam Jerzemu nowy sweterek i wełniane skarpetki, szalenie się z nich
cieszy i z radością je wkłada, a potem poszedł oglądać się w lustrze.

13

Jerzy coraz częściej chce objawiać swa wole, np. nie chce by ktoś coś
zrobił, płacze i długo o tym nie zapomina, choć staramy się zmienić jego
myśli. Po wszystkim tuli się i przeprasza.

14

Prababunia (Babu) po miesięcznej nieobecności wróciła, Jerzy poznał ja
zaraz, bardzo się ucieszył i bawił się z nią.

Waga: 12730.

15 - Niedziela

16

Nowe słowa: “album” i “ani” (sam). Słowo album parę dni temu zaczął
mówić i powtórzył z 15 razy, po paru dniach sam je sobie znowu
przypomniał, gdy chciał oglądać album z fotografiami. Jerzy ma świetną
pamięć, wystarczy raz mu coś pokazać lub powiedzieć, to już na długo
pamięta.

17 - 18

19

Popołudniu Jerzy parę razy wymiotował i przy czym zaraz bardzo zesłabł,
tak, że go położyłam i dostaje tylko rumianek. Chciałam mu dać na
przeczyszczenie, ale zwrócił.

20

Doktorka orzekła, że to silna niestrawność. W nocy i rano wymioty,
wypróżnienie było. O 11-tej olej rycynowy, przeczyścił bardzo słabo
dopiero w nocy. O 9-tej rano już nie wymiotuje, bardzo osłabiony.
Popołudniu głodny, o 7-ej dostaje kleiku owsianego.

21

O 9-tej lewatywka z bardzo średnim skutkiem. Rano kleik sam, o 10-tej z
2 łyżkami śmietanki, na obiad grysik na wodzie + śmietanka, podwieczorek
- herbata ze śmietanką i grzanka, wieczorem kleik. Humor już dobry,
spacer i spanie na dworze, popołudniu w pokoju biega. Ciągle głodny.

Waga; 12080.

22 - Niedziela

Dziś wypróżnienia nie było, więc trochę gorszy apetyt. Dostaje kleik ze
śmietanką i grysik na rosole. Grzanki. Trochę się rozgrymasił przez te
chorobę.

23

2 dobre kupeczki - apetyt doskonały. Na obiad dostał rosół z grysikiem i
puree z kartofli.

24

Pomału wracamy do normalnego odżywiania. Apetyt doskonały - wszystkiego
mu za mało, ciągle prosi o “inne ham”.

25

Na sam - sama Jerzy mówi am, ama, np. “A-a (p. Maria) hata ama” albo
“cham am (ama)” (?)

26

27

Przyjechała Ciocia Maryś Swieżawska. Jerzy myli ja z Helą (którą lepiej
zna) i nazywa “Ila”, wcale się jej nie boi. Gdy dziś byłam nieobecna
zrobił Jerzy podobno szalona awanturę, krzyczał, złościł się i nie
chciał się uspokoić. Zeszli się na to Mama, Jędrek i Paweł, więc on
jeszcze więcej krzyczał.

Waga: 12630.

28

Waga: 12630.

29 - Niedziela

Jerzy zaczyna powtarzać słowa lub litery, które się przy nim mówi. Np.
Adaś dyktował na głos oddziały lasu (a,b,c,) a on to samo powtarzał.

30

Jerzy dziś podczas mojej nieobecności awanturował się, złościł, ryczał
itd. Ciekawam, czemu robi to zawsze, gdy mnie nie ma. Widać nieumiejętne
postępowanie starszych gdyż mnie słucha zawsze na 1-sze wezwanie z
wesołością i awantur nie robi. Przeciwnie uważam, że jest dziwnie
grzeczny, chętny i posłuszny. Pewnie, że święty nie jest.

Październik 1940:

01

02

Jerzy ogromnie lubi pomagać nam przy ubieraniu, wszystko przynosi i
podaje. Adasiowi np. w czasie przebierania przynosi z szafy buty i
doskonałe wie, że moje buty siedzą w szufladzie, a Adasia w szafie. Na
wieszaku też rozpoznaje, które płaszcze i kapelusze są moje, a które
Adasia. Jerzy mówi też “dom”.

03

04

Byłam dziś z Jerzym w ciągu spaceru w kościele (w przedsionku), ale
większego wrażenia mu to nie zrobiło. Bardzo lubi chodzić na dalsze
spacery.

05

Byliśmy z Jerzym na dalekim jak na niego spacerze, bo aż za Chamesznią
(?). Chodził dobrze i jeszcze wracając biegał po polu i bawił się.

Waga: 12750.

06 - Niedziela

Od paru dni Jerzy zrobił się szalenie gadatliwy, od rana do wieczora
opowiada coś w najdziwaczniejszym języku i cieszy się, gdy się z tego
śmiejemy.

07

Od czasu tej choroby na brzuszek Jerzy ma szalony apetyt. Na obiad je
prawie wszystko, co mu się przygotuje, a cały dzień jadłby chleb lub
owoce. Teraz zaczęły się winogrona, więc mu je daje i szalenie mu
smakują. Dostaje teraz owoce 2-3 razy dnia, tzn. też śliwki i babka, i
to wszystko bardzo lubi. Na obiad móżdżek.

08

09

Jerzy bawił się dziś z sarenkami a potem “bił się” z kubusiem, tzn.
łapał go za główkę i przytulał się, ten się wysuwał, w podskokach
cofając się uciekał, a potem uderzał Jerzego głowa i Jerzy siadał,
uradowany, śmiał się i nic się nie bał. Wreszcie “Kubuś” go przewrócił i
uderzył koło oka (zdaje się, że głową). Jerzy trochę popłakał, a po
chwili rozpoczął zabawę na nowo, ja już tylko z bliska pilnowałam, żeby
mu krzywdy nie zrobił.

10

11

Świetnie się też bawi z małymi pieskami “Osy”, głaszcze je i nosi za
skore, wozi taczkami i względnie mało męczy.

12

Waga: 12830.

13 - Niedziela

Nauczyłam dziś Jerzego mówić auto, co mu się całkiem dobrze udaje.

14

Przywieźli dziś zastrzelonego jelenia, Jerzy odrazu nauczył się mówić
“lejeń”, wcale się go nie bał, głaskał, wsadzał palec do oka i dawał mu
trawę do jedzenia.

15

Moje imieniny, Gdy wróciliśmy z Adasiem z kościoła, Jerzy przyszedł mi
wręczyć bukiet róż, i jedynie interesował się tym, by je zaraz wsadzić
do wody.

16

Jerzy ogromnie lubi robić dalsze spacery po za park, byłam z nim kilka
razy droga ku Chamerni, dosyć daleko a raz poszliśmy do stawku (za
jeleniem) i przez folwark z powrotem. Cały czas szedł rzęsko i wesoło,
wszystkim się interesował i cieszył, przyglądał się koniom i drobiu.

17

18

Gdy przechodzić z Jerzym tam gdzie leżał jeleń on go wspomina “tu leleń”
i największe wrażenie zrobił mu przerznięty brzuch, bo pokazuje ze tam
jeleń miał “de” =be.

19

Rano dostał Jerzy “magdalenki’ z solą morsztyńską, bo znowu robi białe
kupki i nie ma apetytu.

Waga; 12730.

20 - Niedziela

Jerzemu znowu coś leży na żołądku, od tygodnia ma zły apetyt, dziś w
czasie kolacji zwymiotował, więc dostał 1/2 pastylki Teapulviny.

21

Jerzy często każe sobie śpiewać na rożne tematy o koniku lub wasiku
“Wsiądę na konika”, o innym koniku lub “chla k-u-da”; “hej tam na
górce”, o owieczkach, psach, krowach, itd. Dziś proponował że ze mną też
będzie śpiewał i robił ‘eu” ..w “idą owieczki w pole”.

22

Przyjechał wujcio Biskup Sapieha i Ciocia Jadzia Szembekowa. Jerzy na
Wujcia Biskupa mówi “pani”. Zrobiłam ich wspólna fotografuje.

23

24

Mam jakąś grypę i leże, Jerzemu nie pozwalam przychodzić do pokoju, więc
pokazuje na gardło i pyta, czy “mama ma tam bubu” i stoi tylko grzecznie
w drzwiach i nie wchodzi, choć widać, że ma ochotę. Nawet przez 15 min.
Zostaje sam grzecznie u siebie w pokoju i tyko z daleka prosi abym mu
śpiewała.

25

26

Okropna pogoda, zimno i deszcz, tak ze Jerzy dziś nie wychodził.

Waga: 12610.

27 - Niedziela

28

(Jestem zaziębiona i leże, Jerzemu nie pozwalam wchodzić do pokoju żeby
go nie zarazić).

29

Jerzy na ogół jest bardzo grzeczny, posłuszny i milutki, jedyna osoba,
której nie chce słuchać i do której odzywa się rozgniewanym tonem to p.
Maria. Ma ona z nim jakiś zły system postępowania, który powoduje, że on
uczy się złościć, tupać nóżkami itd. Ze mną w takiej chwili zwykle zaraz
się uspokaja. Dobrocią wszystko się z nim zrobi, np. wziął mój ołówek i
nie chciał oddać, ja mu powiedziałam ze Mama bardzo prosi i zaraz oddal,
bez żadnej awantury.

30 - 31

Listopad 1940:

01 - Piątek, Wszystkich Św.

Jerzy nauczył się mówić “woda” i “buty”. Bardzo lubi rysować, robi coś w
rodzaju kolka z długim ogonkiem i twierdzi, ze to kwiatek. Po za tym
robi różne nieforemne figury, ale widzi w nich konie, owce, puchacza,
jelenia itd. Sam długo sobie rysuje i opowiada, co robi.

02

Waga; 13070.

03 - Niedziela

Raz wieczorem, gdy nie chciał zasnąć zaśpiewałam “Wszystkie nasze
dzienne sprawy”, od tej pory, co wieczór każe sobie śpiewać do Bozi, a
potem opowiadać o różnych zwierzątkach, które robią “ham” a potem idą
spać. To go uspokaja i prawie zaraz po moim wyjściu zasypia.

04

05

Jerzy bardzo lubi bawić się w konie, to jest ktoś z nas biega a on za
nim z patykiem ze sznurkiem, wola “lo” = wio i uradowany. Gdy
przypadkiem mocniej uderzy to od razu przytula się, głaszcze i
przeprasza, mnie zaś zwykle w rękę całuje. Nikt go tego nie uczył, to
wrodzona delikatność i obawa skrzywdzenia. W ogóle, gdy mu się zdaje, ze
komuś krzywdę zrobił, to się zaraz przytula i całuje, nawet swoje
zabawki. Dziś cały dzień byliśmy po za domem, wróciliśmy pod wieczór,
Jerzy ogromnie się do mnie cieszył, wciąż słodkim głosikiem wołał Mama i
przytulał się.

06 -08

09

Raz puściliśmy mu płytę z rykiem jelenia i śpiewem ptaków, od tej pory
co dzień prosi by mu to grac, przestaje się bawić i słucha. Próbuje
udawać kukułkę: “tu-tu” przykładając rączkę do ust, tak jak Adaś to
czyni. Sam całymi dniami na rożne tematy wyśpiewuje, np. “baba buty ma”
itd.

Waga: 13080.

10 - Niedziela

11

Najlepsza teraz zabawa to mycie i smarowanie (ze starych pudełek od
wazeliny) wszystkich zwierzątek, potem zawija je w szmatkę i pokazuje
gdzie maja bubu,

12

13

Przemeblowaliśmy trochę nasz pokój, Jerzego to dziwi, Ciągle wskazuje na
miejsce gdzie stała toaleta i mówi że nie ma, raz zapędził się na
miejsce gdzie była umywalnia i dopiero spostrzegł że jej nie ma. W
czasie obiadu zawsze sam je widelcem jarzynę i inne stale dania i
zupełnie dobrze to robi.

14

15

Jerzy nauczył się odkręcać kurki na umywalni w łazience i z pasja się
tym bawi. Wie, w którą stronę się odkręca, a w którą zatrzymuje i gdy ja
myje ręce to on na mój rozkaz puszcza wodę lub zamyka.

16

Waga: 13180.

17 - Niedziela

Jerzy złapał katar, ale nie bardzo groźny, dziś silny wiatr na dworze,
więc nie wychodził.

18

Z katarem dużo lepiej. Jerzy już umie sam sobie umyć rączki, moczy je i
mydli zupełnie dobrze i nawet sam wyciera i spuszcza sobie rękawy.

19

Jerzy mówi coraz więcej słów, w tych dniach nauczył się wymawiać: buty,
mała wojna, bez, idą, Luba (kuzynka p. Marii) a poza tym masę opowiada z
powaga w niezrozumiałym języku. Gdy ogłada książkę z obrazkami (“album”)
to Ciągle coś opowiada i tłumaczy.

20

21

Jerzy już zupełnie sam się żegna, dotychczas patrzał na mnie i
naśladował ruchy, teraz, ja tylko mowie sława, a on sam ruchy wykonuje i
rzadko się myli.

22

Gdy słyszy ze wybieramy się na śniadanie, biegnie na korytarz i wola
Antou (służący). Popołudniu bardzo lubi iść na góre gdzie się doskonałe
bawi, z “Bubu”, która mu gra na fortepianie, układa pionki od szachów
itd., po swoim, więc podwieczorku próbuje ściągnąć ze mnie fartuch,
podaje mi kurtkę i zaprasza “Mama ham”. Mówi: “Teciu” (Stasia). Na dół,
majty, “ton” = koń i różne słowa powtarza. Udaje ryk jelenia jak na
płycie.

23

Waga: 13200.

24 - 25

26

Paweł zachorował na odrę, dotychczas Jerzy się z nim stykał i chodził do
jego pokoju by oglądać auto, więc mam emocje czy się też nie zaraził.

27

Jerzy mówi już “dobrze, źle, posie = prośże” i coraz więcej usłyszanych
słów powtarza. Przy tym jednak mówi też dużo w swoim mało zrozumiałym
języku.

28

29

Zamiast jak dotychczas wołać na Adasia “Tata Adam”, wola po prostu Adaś,
co bardzo zabawnie brzmi.

30

1 1/2° mrozu, Jerzy marznie trochę w nóżki na spacerze, bo ma cienkie
buciki. Śpi na dworze w wózku i bardzo mu dobrze.

Waga: 12900.

Grudzień 1940:

01 - Niedziela

Waga: 12900.

02

Jerzy dostał filce, które się podbiło skórą, bardzo mu się w nich dobrze
chodzi i lekko i ciepło.

03

Jerzemu czytamy często wierszyki z książki o kucharzu i 3 chłopcach, on
już tego nauczył się na pamięć, tzn. łatwiejsze końcowe słowa sam
powtarza.

04

05

Rysunek Jerzego przedstawiający “kasiu-ka”, czyli ptaka (kawkę)
narysował ich dużo i wszystkie tym samym systemem. (rysunek w tym
notatniku)

06

Jerzy dostał na Św. Mikołaja parę pierników, kredki, którymi się bardzo
ucieszył, Ciągle niemi rysuje i zaraz je połamał.

07

Waga: 13140.

08 - Niedziela, N.P.N.M.P.

(zapisek Tatusia) 9:15 rano urodziła się siostrzyczka. Jerzy usłyszawszy
pierwszy jej krzyk, zapytany, co to, oświadczył, ze to “mała hau”
(=piesek). Gdy przyszedł do malej z szalonym zainteresowaniem jej się
przyglądał, nie można go było od niej oderwać, asystował jej przy jej
pierwszej kąpieli i bardzo mu się “mała dzidu” podobała. Przy pierwszym
karmieniu powiedział, że “mała dzidu mame ham”. Coraz więcej okazuje
czułości dla siostrzyczki, lubi iść do niej i przygląda się jej.

& paragraf o Marysinie

(zapisek Tatusia) Godz. 9:15 (czasu letniego, czyli właściwie 8:15)
urodziny córeczki, zdrowa, silna, nie pomarszczona, rozgląda się, ma
głosik donośny ale mało krzyczy.

Waga: 3550.

Długość: 51 cm.

Obwód główki:

09

& paragraf o Marysinie (zapisek Tatusia) Leżąc na brzuszku unosi nieco
główkę. Rano pierwszy raz przychodzi do Mamusi na karmienie. Prócz tego
dostaje trochę wody z cukrem a wieczorem parę łyżeczek osłodzonego mleka
z wodą. Ma krótkie czarne włoski (nieco więcej niż Jerzy), nosek dość
duży, silnie wymodelowane chrapki, śliczne rączki z długimi palcami i
paznokciami. Przy uszkach ma dziwne “kolczyki”, na prawym jeden, na
lewym 3. Trzeba je będzie obciąć. Dostaje pokarmu 20 gr. od Mamy i
dodatkowo 20 gr., łyżeczka na jeden posiłek. Mało krzyczy, dobrze sypia,
jest spokojna.

10 - Wtorek

(zapisek Tatusia) Jerzy głaszcze bardzo delikatnie i ostrożnie
siostrzyczkę, aż popiskuje z rozczulenia, tak uważa, żeby jej nic złego
nie zrobić, że ledwie ją dotyka głaszcząc. Trzymał ją też w “beciku” na
rękach, a nie mogąc jej pogłaskać, bo miął ręce zajęte swoja buzia
delikatnie ją głaskał po główce aż się zaczerwienił z emocji i
wzruszenia.

11

& paragraf o Marysinie

(zapisek Tatusia) Ma doskonały apetyt, pilnie pracowicie ssie. Wypija na
razie 70-80 gramów u Mamy. Widzę od 1-go dnia nieco podobieństwa do jej
babki Czartoryskiej - usteczka ładnie wykrojone i bródka podobna do
Cioci Stefci Stadnickiej.

12

& paragraf o Marysinie

(zapisek Tatusia) Cera jej się już wygładziła, czerwoność znika.
Rozgląda się i gdy się ruszać próbuje wodzić za ruszającym się oczyma.
Ma ładne skronie, krztałt główki też wyładniał (jak u Jerzego w tym
wieku).

13

& paragraf o Marysinie

Waga: 3550.

14 - Sobota

(zapisek Tatusia) Chrzest Maryi, Krystyny, Jadwigi. Jerzego w kościele
nie był bo za zimno było, ale ofiarował siostrzyczce bukiecik, który był
do sukienki Marysi przy chrzcie przypięty. Jerzy bardzo lubi gdy mu
śpiewać, zna już wiele piosenek, t.zn. wtóruje gdy się śpiewa i
podpowiada te słowa, które umie wymówić. Śpiewa też “solo” na zadane mu
tematy, to jest “improwizacja’ własna jakąś melodie, wplatając miedzy
niezrozumiale słowa, te, którymi oznacza temat swojej piosenki. Wygląda
teraz świetnie, opalony i grubasek (choć nie tłusty), śliczna ma cerę i
ogromne niebieskie oczy. Bardzo żywy i ruchliwy.

Waga: 13300.

& paragraf o Marysinie

(zapisek Tatusia) Chrzest Marii Krystyny Jadwigi w kościele parafialnym
w Nawojowej 3 popołudniu. Chrzcił X. Stanisław Kruczek proboszcz
miejscowy. Rodzice chrzestni: Cecylia Czartoryska, córka Olgierda i
Andrzej Stadnicki, brat Mamy.

(zapisek Mamy) Odpadła pępowina.

15 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

Póki pępowina nie odpadła, p. Wozniczkowa maleńkiej nie kąpała, tylko
nacierała oliwa, teraz ja kapie.

16

& paragraf o Marysinie

Malutka Marysia ma dobry apetyt i wypija na raz, więcej niż przepisy
przewidują.

17

Mróz około -20°, więc Jerzy nie wychodzi. Ma troszkę odmrożone policzki,
Wychodził przy -9° pewnie wtedy je odmroził.

18

19

Jerzy dostał kataru, wszyscy w domu go przechodzą, więc od kogoś musiał
go złapać, W nocy źle spał.

20

21

Przyjechali Swieżawscy z dwoma córeczkami. Jerzy się jeszcze z niemi nie
widział bo ma katar.

Waga: 13110.

& paragraf o Marysinie

Wyjechała dziś p. Wozniczkowa, oddala dziecko nie całkiem w porządku, bo
odparzone i z krwawiącym pępuszkiem

22 - Niedziela

Jerzy spotkał się w salonie z dziećmi Swieżawskiemi, które zachwycone
nim, Ciągle go obskakują, łapią za rączki, głaszczą po twarzy itd. Jerzy
zniósł to z wielka powaga, trochę się “brzydził” i odwracał, gdy go
głaskały, nic nie mówił tylko się przyglądał. Później trochę się oswoił,
dal im rączki i biegali.

& paragraf o Marysinie

Malutka dostała kataru od Jerzego, chrapie, kicha i kaszle, więc jej nie
kapiemy, tylko nacieramy oliwa. W nocy spała u mnie. Jest spokojna,
tylko trochę gorzej je.

23

& paragraf o Marysinie

Daje Marysi opatrunek uciskowy na brzuszek, ale Ciągle jeszcze krwawi. Z
katarem troszkę lepiej, gorączki nie ma.

24 - Wigilia

Jerzy dostał pod drzewkiem różne ładne zabawki, największa radość to z
drewnianego konika na kółkach od rodziców. Wieczorem bardzo spokojnie i
grzecznie przyglądał się przedstawieniu odegranemu przez Heluś i Maje.
Wśród ludzi Jerzy jest bardzo milutki, nic nierozwydrzony, raczej
spokojniejszy niż normalnie.

& paragraf o Marysinie

Przesypia karmienie o 12-tej w nocy, więc nie budzimy jej, tylko karmie
ją gdy się zbudzi, to jest około 4-ej rano.

25 - Środa, Boże Narodzenie

& paragraf o Marysinie

M-Ka to niesłychanie cierpliwe dzieciątko. Śpi spokojnie cała noc i cały
dzień, czasem trochę krzyczy, gdy głodna, ale nie wrzeszczy, tylko z
odpoczynkami popłakuje. Czasem, gdy nie śpi, to spokojnie leży, rozgląda
się, słucha głosów i wreszcie zasypia.

26 - Św. Szczepana

Jerzy już się całkiem oswoił z Swieżawskiemi i chodzi, co dzień bawić
się z niemi. Robi to chętnie, ale i z radością wraca do siebie.

27

Gdy Jerzy widział dzieci Świeżawskie w sukienkach do przedstawienia, to
opowiadał że one miały “inne majty”.

& paragraf o Marysinie

Marysia coraz leniwiej ssie, zasypia przy piersi i butelce i trudno ja
rozbudzić. Wypija na raz 90 -120 gr., a dobowo około 650 gr.

28

Dziś tylko -3°, więc po długiej przerwie Jerzy pierwszy raz wyszedł na
spacer.

Waga: 13560.

29 - Niedziela

Jerzy mówi już prawie wszystko tylko bardzo słowa przekręca, zamiast r
mówi l, zamiast k - t, piłka to “pipa”, czekolada to “tadilady” itd.
Umie już częściowo na pamięć rożne piosenki i pomaga je śpiewać z
wielkim przejęciem. Widział tańczące dzieci Stefanów i teraz celami
dniami śpiewa w dość rytmicznym tempie i przy tym kreci się po pokoju i
robi ruchy rękoma. Każe wtedy na siebie patrzeć i wcale się nie
wygłupia, tylko poważnie to robi.

& paragraf o Marysinie

Malutka Marysia ma wciąż jeszcze katar, chrapie i trochę kaszle, krztusi
się flegma i z tego powodu czasem wymiotuje.

30

31

& paragraf o Marysinie

Gdy malutka płacze a podejść do niej, to milknie i z zainteresowaniem
przygląda się. Rozgląda się też rozumnie na wszystkie strony i główka
nawet obraca by lepiej widzieć.

1941

Styczeń 1941:

01- Środa, Nowy Rok

Jerzy skończył dziś 2 lata. Dostał drewniany wóz, który nazywa autem i
tort z 2 świeczkami, które sam zgasił. Tortem częstował sam dziewczęta
służące.

Waga: 13400.

Wysokość: 90.3 cm.

Obwód głowy: 49.5 cm.

02

Jerzy zaczyna coraz lepiej śpiewać, częściowo słowami, trochę melodii,
tak że można poznać co chce zaśpiewać. Tańczy przy tym ciągle.

& paragraf o Marysinie

M-Ka próbuje się uśmiechać, jeszcze to nie jest prawdziwy uśmiech, lecz
gdy trzymam ją na ręku i mówie do niej ona robi okrągłe usteczka, coś
grucha, ma wesołe oczka, robi się jej dziureczka w policzku lewym i
troszkę się uśmiecha.

03

04

& paragraf o Marysinie

Wieczorem, gdy do Marysi mówiłam, zaczęła się ślicznie i długo do mnie
uśmiechać. Wykapaliśmy ją przy piecu pomimo kataru. Je na dobę ca
600-700 gr., 6 razy

Waga: 4010.

05 - Niedziela

Jerzy zaczyna silnie kaszleć, ale gorączki nie ma. Wygląda teraz stale
bardzo dobrze, rumiany i ładny.

& paragraf o Marysinie

Dziś kilkakrotnie uśmiechała się do mnie, gdy do niej mówiłam, więc
widzę że robi to zupełnie przytomnie.

06 - Trzech Króli

Gdy przygotowujemy kąpiel dla Marysi, Jerzy zawsze “pomaga’ i przynosi
rożne rzeczy a potem przysuwa sobie ławeczkę, na którą wchodzi i cały
czas spokojnie myciu się przygląda. Od czasu do czasu chce głaskać
malutka i mówi “moja, moja”, łapie ją za rączki i nóżki i jest bardzo
zadowolony.

& paragraf o Marysinie

Gdy Marysia urodziła się, miała wąziutkie długie paznokietki, teraz już
jej bardzo urosły, a zwłaszcza poszerzyły się. Obcinam je co parę dni.

07

& paragraf o Marysinie

Maria Krystyna ssie dosyć leniwie, więc próbuje karmić ja co 4 g., Pije
wtedy lepiej ale za to ma trochę za małą liczbę dobowa.

08

Słownik Jerzego: lampi = zamknąć; dom = wszystkie klocki i zapałki; hoka
= sroka; huba = śruba; jońci = rączki; sień lub siesień = kieszeń.

& paragraf o Marysinie

Przy ssaniu zaczyna robić awantury jak Jerzy, złości się, napręża,
krzyczy i odwraca się, tak ze czasem musze ściągnąć resztę pokarmu do
butelki.

Waga: 4160.

09

Każde ubranie to dla niego “majty”. Zawsze, Adasia gdy się przebiera
pyta, czy Tatuś “inne majty” weźmie, tak samo nazywa też moje suknie.
Gdy wracamy ze spaceru, pierwsza rzecz ogłada buty czy nie są “be’ i czy
się włoży inne. Zna dobrze i rozróżnia moje płaszcze i kapelusze od
Adasia.

& paragraf o Marysinie

Smoczka też nie lubi, zanim zacznie pić, wyrzuca go języczkiem dość
długo i pluje. Potem pije, ale bardzo wolniutko i trzeba ja rozbudzać.

10

& paragraf o Marysinie

Kąpiel bardzo lubi, ma wtedy rozbudzona wesoła minkę. Gdy się ją
odwraca, to tak jak Jerzy “raczkuje” we wodzie. Zaczyna się “skaza
wysiękowa” na twarzy i główce.

Waga: 4160.

11

P. Maria się skarży, że Jerzy wieczorem długo nie zasypia (od 9:30),
więc przez 2 dni trochę go przypilnowałam, najpierw dla uspokojenia go
zaśpiewałam mu, potem gdy jeszcze dokazywał, trochę nabeształam i od tej
pory zasypia znowu wcześniej. Popołudniu też czasem zasnąć nie może,
śpiewa i opowiada sobie historie. Trzeba go pilnować by cicho leżał, to
zasypia. Na dworze momentalnie usypia, bo się nie może wiercić i bawić.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4170.

12 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

Maluśka zaczyna trochę gruchać, gdy się do niej mówi, to najpierw tak
“odpowiada”, a potem się rozkosznie uśmiecha.

Waga: 4260.

13

& paragraf o Marysinie

Zauważyłam że Marysia ma na ustach tzw. pleśniawkę, to jej w ssaniu
bardzo przeszkadza: pewnie dla tego tak źle pije, zaraz usypia i nie
chce ssać. Pędzlujemy jej więc usta boraksem i gliceryną. Języczek już
się poprawił, ale na dziąsłach i policzkach widać jeszcze te grzybki.

Waga: 4200.

14

Zrobiło się trochę cieplej (-2°) więc popołudniu Jerzy wyszedł na 1/2 g.
na dwór, jeździł małymi saneczkami.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4250.

15

(-6°) Jerzy był znowu na dworze, choć jeszcze trochę kaszle, najprzód
jeździł, potem chodził, woził saneczki i rzucał grudkami śniegu, co go
bawi.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4290.

16

Od czasu urodzenia Marysi, Jerzy bawi się sam dużo grzeczniej i mniej
nudzi by z nim wszystko robić. Ogromnie lubi bawić się klockami i sam je
układa w pudełku.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4330.

17

Jerzy sam śpiewa ze słowami cała pierwsza zwrotkę: “Hej tam pod lasem”,
przy czym trochę fałszuje, ale można poznać, co śpiewa.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4370.

18

& paragraf o Marysinie

Malusia ma znowu gorszy katar, co wpływa na wymioty i gorszy apetyt.

Waga: 4390.

19 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

M-K leżąc na brzuszku już zupełnie dobrze trzyma główkę do góry i przy
tym rozgląda się na wszystkie strony.

Waga: 4430.

20

Zawieźliśmy dziś Jerzego saneczkami na spacer w stronę Trzycierza,
interesował się on wszystkim i każda rzecz zauważał, np. drut przy
ogrodzeniu itd. Spał znowu na dworze.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4450.

21

Czasem na rączki Jerzego mowie “łapki”. Daliśmy do pokoju łapkę na myszy
więc on Ciągle mówi “jońci na misz”, bo identyfikuje łapkę z rękami.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4460.

22

Jerzy już wszystko rozumie, co się mówi, np. p. Maria powiedziała: “Pan
Jędrek szuka Księcia”, to on pobiegł, do Adasia i powtórzył ze “Lucio
hukał Tate”.

& paragraf o Marysinie

Pędzlowanie nic na pleśniawkę w ustach nie pomogło, więc napisałam do dr
Sowińskiej w Nowym Sączu i ona przysłała kwas borny z sacharyną (w
proszku) i to kazała dziecku po karmieniu do ust wsypywać (zwilżone).
Zrobiłam to zaraz wieczorem (2 razy) i na drugi dzień zauważyłam już
polepszenie. Pleśniawki na wargach zniknęły.

Waga: 4470.

23

& paragraf o Marysinie

Waga: 4480

24

& paragraf o Marysinie

Waga: 4550.

25

& paragraf o Marysinie

M-K coraz gorzej ssie, choć pleśniawka jej już znikła. Wypija z piersi
zaledwie 30-50 gr., a resztę musze do butelki ściągać. Przy dawaniu
butelki łatwo wymiotuje i wobec tego od dziś dajemy co 3 g. pić po
130gr. i to co drugi raz pokarm ściągnięty z 2 piersi a co drugi raz
kleik. Z butelki pije prędko.

Waga: 4650.

26 - Niedziela

Jerzy usłyszał jak p. Maria śpiewała i teraz Ciągle wyśpiewuje “Maisiu
buzi daj” i “Maisiu daj pisiu”.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4650.

27

& paragraf o Marysinie

Byłam u doktorki poradzić się co robić na wymioty, kazała Marie Krystynę
wziąć na dietę.

Waga: 4750.

28

Dostaliśmy wiadomość ze Matka Adasia jest ciężko chora, więc na
zakończenie paciorka mówiliśmy z Jerzym “zdrowaśkę” za Babu, która ma
bubu. Na drugi dzień rano przy pacierzu Jerzy sam przypomniałby się za
Babunie pomodlić.

& paragraf o Marysinie

1-szy dzień diety, dajemy jej co 2 g. po 50gr. (sam pokarm), wieczorem
krzyczała z głodu i dopiero zasnęła po napiciu się rumianku.

Waga; 4610.

29

& paragraf o Marysinie

Pije co 2 g. po 60-65gr. Wczoraj ani dziś nie wymiotowała.

Waga: 4630.

30

Od paru dni znowu silne mrozy, (do -20°) tak ze Jerzy nie wychodzi.

& paragraf o Marysinie

Dziś pije po 80-85 gr. jeszcze co 2 g.

Waga: 4750.

31

-6° mrozu, Jerzy spał na dworze.

& paragraf o Marysinie

Dziś dostaje co 3 g po 100gr jednak apetytu nie ma nadzwyczajnego.

Waga: 4710.

Luty 1941:

01

Tatuś pojechał do Pełkiń. Wieczorem po pacierzu Jerzy prosił by śpiewać
“Wszystkie nasze” do = dla/lub za Babu co ma bubu.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4790.

02 - Niedziela, M.B. Gromnicznej

& paragraf o Marysinie

Z wymiotowaniem jest lepiej, ale jeszcze od czasu do czasu (raz na dzień
lub na dwa) wymiotuje.

Waga: 4800.

03

& paragraf o Marysinie

Ładna pogoda i ciepło, więc przez 15 minut wietrzyłam M-K przy otwartym
oknie.

Waga: 4850.

04

Jerzy dostał kartkę od Tatusia oglądał ja z radością, a potem udawał że
czyta. Potem powiedział, że on chce do Taty napisać i gryzmolił po
kartce papieru, opowiadając, że “Maisia tni lobiła cham” itd. Posłałam
ten papier Adasiowi.

& paragraf o Marysinie

Znowu malutka ssie dużo gorzej i ma pleśniawki w ustach. Wieczorem o
9-tej w ogóle nie chciała pić.

Waga: 4790.

05

& paragraf o Marysinie

Już nawet leżąc na płasko na plecach próbuje główkę do góry podnosić. W
pozycji bardziej pionowej, całkiem ja unosi.

Waga: 4790.

06

& paragraf o Marysinie

W tym tygodniu Marysia znowu o wiele gorzej pije, wieczorem często nie
pije zupełnie, w dzień zamiast 130 pije 50 lub 80 gr., przy tym, gdy ją
trochę zmusić wymiotuje.

Waga; 4840.

07

Wracając ze spaceru wstąpiliśmy z Jerzym do owczarni by pokazać mu
jagniątka, trochę był onieśmielony ale kontent.

& paragraf o Marysinie

Sprowadziłam dr Sowińską, która zauważyła u małej czerwone gardło (może
ją boli i dlatego nie pije) zapisała maść do nosa oraz kazała dać przed
każdym karmieniem kwas solny z pepsyną. Robimy to od rana i 2 razy
lepiej piła, w południe zwymiotowała, potem znowu piła, ale bardzo wolno
(3/4 godz.). W tym tygodniu schudła o 10gr.

Waga: 4790.

08

Wróciła po miesięcznej nieobecności “Ciocia Dana”, Jerzy gdy ją zobaczył
w pierwszej chwili się zażenował i potem bardzo ucieszył i bawił się z
nią jak dawniej.

& paragraf o Marysinie

Waga: 4780.

09 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

M-K nie chce już pić kwasu solnego, ale i tak jej go dajemy. Nic jednak
nie pomaga, mała nadal nie chce pić i wymiotuje (1 raz na dobę)

Waga: 4840

10

& paragraf o Marysinie

Przestajemy dawać kwas solny, bo nic nie pomaga. Kupki rzadkie i dość
dużo w nich śluzu.

Waga: 4890.

11

& paragraf o Marysinie

Cały dzień nie źle minął, a o 6-tej i 10-tej M-K znowu zwymiotowała. W
nocy chciała pić i dostała koperku.

Waga: 4950.

12

Pojechałam z Jerzym i Ciocia Dana sankami do Trzycierza zobaczyć
sarenki. nie było ich, lecz Jerzy chodził po lesie, wołał i był bardzo
kontent.

& paragraf o Marysinie

Rano wyssała z apetytem 70gr. i miała dziś troszkę lepszy apetyt,
wymiotowała raz o 10-tej wieczorem. Pije 90-130gr. na raz, a na dobę
przeciętnie wypada około 600gr.

Waga: 4970.

13

Dziś chodziłam z nim po parku i byliśmy na tenisie, gdy zobaczył wał,
zaraz sobie przypomniał iż stukał w jesieni poszukał kamyczka i zaczął
stykać.

& paragraf o Marysinie

Dziś wybitnie lepszy apetyt może dla tego ze od wczoraj dostaje rzadszy
kleik (1 łyżeczka na 500gr. zamiast 2 łyżeczki.

Waga: 4960.

14

Coś z brzuszkiem nie w porządku, brak apetytu i zwymiotował, ma 37.3,
więc leżał, popołudniu gorączka spadła i wstał. Dostał na
przeczyszczenie.

& paragraf o Marysinie

Dziś dostaje mleko z wodą bez kleiku, apetyt dobry, lecz 2 razy
wymiotowała. coraz lepiej unosi głowę w pozycji pionowej, nawet leżąc
trochę ją dźwiga.

Waga: 5000.

15

Jerzy od czasu do czasu dostaje “napadu serdeczności” dla siostrzyczki,
zaczyna ją wtedy głaskać, całować i bardzo jest śmieszny; wyrazem twarzy
uczucia objawia.

& paragraf o Marysinie

Zaczynamy dietę: co 3 g. po 60gr. (pokarm gdy zabraknie pełne mleko + 8
1/2 % cukru) apetyt dziś zły. Spadla na wadze 110gr. Leżała 15 min. na
terasie.

Waga: 4890.

16 - Niedziela

Całymi dniami teraz wyśpiewuje mało fałszując “Nasza pani Machowa
papielowe buty ma”.

& paragraf o Marysinie

Dieta: po 80gr., rano i wieczorem piła dobrze, wyssała po 80 i wieczorem
90gr., w dzień piła fatalnie. Humor dobry, trochę płacze z głodu.

Waga: 4890.

17

Jerzy bawił się dziś klockami tak, że jeden była mama, a drugi tata,
trzeci Jerzy a inne dwa Osa i Bzikuś, chodziły na spacer itd. Już
imaginacja zaczyna się wyrabiać.

& paragraf o Marysinie

Nadal dieta, 80-90gr., pije nieco lepiej i znać postęp a ssaniu z
piersi. Spała dziś całą godzinę na terasie.

Waga: 4900.

18

Byłam dziś z Jerzym i Bunią koniem w Trzycierzu, tam chodziliśmy po
słońcu. Uczyłam Jerzego wynajdywać młode zasadzone drzewka i nie deptać
ich.

& paragraf o Marysinie

Pije po 80-90gr., od paru dni nie chce pić o 9-tej i 12-tej, popołudniu
zaś dużo lepiej. Spała 1 1/2 g. na terasie.

Waga: 4940.

19

& paragraf o Marysinie

Leżała 1 3/4 g. na dworze, ale przeważnie nie spała, tylko rozglądała
się i piszczała.

Waga: 4940.

20

Dziś chodziłam z Jerzym po parku i on sam zaczął wyszukiwać młode
jodełki i świerczki i pokazywać mi je.

& paragraf o Marysinie

Dziś była tylko 1 g. na dworze bo wiatr i spać nie chciała, trochę
krzyczała. Dostaje dziś po 100gr.

21

& paragraf o Marysinie

Apetyt trochę się poprawił i już od kilku dni nie wymiotuje.

Waga: 5000.

22

Tatuś wrócił po 3 tygodniach nieobecności. Jerzy się do niego ucieszył,
dał się pocałować i wcale nie był zażenowany.

& paragraf o Marysinie

Waga: 5090.

23 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

Dziś znowu raz zwymiotowała. Sypia teraz na dworze do 2g. przy +3-+7°
ciepła. Gdy wiatr, stawiamy ją w zacisznym miejscu.

Waga: 5060.

24

Pojechaliśmy z Jerzym na spacer do Trzycierza “Gamą”. On się wszystkiemu
z wielkim zainteresowaniem przyglądał i popołudniu bawiąc się swoim
drewnianym konikiem, wciąż go “Gama” nazywał, twierdził, że wiezie ona
drzewo, poganiał batem i krzyczał zupełnie tak jak furmani wiozący
drzewo.

& paragraf o Marysinie

Teraz ze smoczka zupełnie nie chce pić chyba że śpi, więc dodajemy jej
mleko łyżeczką, co się dobrze udaje i M-K łyka.

Waga: 5020.

25

& paragraf o Marysinie

Waga: 5100.

26

Ciągle teraz pyta: czemu ?, np. czemu ta Bozia siedzi na ścianie, czemu
Mama to zrobiła itd. Gdy nie chce by p. Maria coś robiła, np. śpiewała,
to mówi ze Mama nie pozwoliła.

& paragraf o Marysinie

Dziś chłodno, tylko 1° ciepła, ale M-K i tak spała 2 g. na terasie.

Waga: 5110.

27

Zamiast powiedzieć że np. śpiewa cicho. to mówi ze “mam pewa pomału”.

& paragraf o Marysinie

Dostaje dziś pierwszy raz 3 krople soku z marchwi, dosyć jej smakował.

Waga: 5140.

28

& paragraf o Marysinie

Waga: 5190.

Marzec 1941:

01

Adaś przywiózł mu z Pełkiń 2 książeczki z obrazkami i wierszykami, parę
razy mu je czytaliśmy i już niektórych miejsc nauczył się na pamięć.

& paragraf o Marysinie

Waga: 5170

02 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

Leżąc na brzuszku przewróciła się sama na plecy, zdaje się jednak, że to
się jej przypadkiem udało.

Waga: 5190.

03

Od wczoraj ma chrypkę, więc dziś nie wychodził, zwłaszcza, że jest silny
wiatr.

& paragraf o Marysinie

Na dół M-K ma teraz lepszy apetyt, jedno jedzenie na dobę (zwykle rano)
najgorzej je.

Waga: 5220.

04

& paragraf o Marysinie

O 9-tej znowu zwymiotowała, a w południe piła z dużym apetytem.

Waga: 5280.

05

Jerzy zaczyna imaginować sobie różne rzeczy i tak się bawi że np. w
jednym miejscu jest woda i on się tam kąpie, lub buty płucze, dalej
błoto lub śnieg, który zbierał i mnie przynosi. Potem znów on jest
konikiem i galopuje lub krówka, która je trawę (przy okazji polizał
podłogę). “Drzewo” ze swojego auta wyjmuje i wyrzuca, choć tam nic nie
ma.

& paragraf o Marysinie

Waga: 5310.

06

& paragraf o Marysinie

Waga: 5390.

07

& paragraf o Marysinie

Od 2 dni znowu gorszy apetyt i wymioty, więc znowu zmniejszamy porcje do
80gr. i pomału będziemy podnosić.

Waga: 5400.

08

Jerzy przy gościach jest coraz bardziej nieśmiały, przygląda im się i
uśmiecha, ale nic nie mówi, nie chce śpiewać. Nawet “Ciocia Maryś” go
żenuje, choć ją trochę zna, obiecywał że zaśpiewa “rano”.

& paragraf o Marysinie

Dziś skończyła 3 miesiące - urosła od urodzenia 8 cm bo ma już 60 cm.

Waga: 5330.

09

& paragraf o Marysinie

Waga: 5290.

10

& paragraf o Marysinie

Opuszczam na stałe karmienie o 12-tej.

Waga: 5300

11

& paragraf o Marysinie

Waga: 5360.

12

& paragraf o Marysinie

Waga: 5370.

13

& paragraf o Marysinie

Waga: 5400.

14

& paragraf o Marysinie

Waga: 5450.

15

& paragraf o Marysinie

W kąpieli M-K jest uradowana, śmieje się, fika nóżkami i zwłaszcza, gdy
odwrocona na brzuszek, to tak wyrzuca nóżkami jak przy plywaniu. W
czasie wycierania kilka razy odwróciła się na plecy, ale nie wiem czy
jej się to przypadkiem nie udało.

Waga: 5490.

16 - Niedziela

Jerzy teraz wciąż wymyśla sobie najrozniejsze zabawy, że jest pieskiem,
konikiem, malutka Maisia, itd., że “Tomcio Paluch” idzie na spacer, a
potem wraca do domu z klockow, bo deszcz pada, albo śnieg, że na
podlodze jest piesek, “Tedy-Bej” i woła go i na niby bawi się z nim.

& paragraf o Marysinie

Waga: 5490.

17

& paragraf o Marysinie

Gdy jej daje moją ręke do zabawy, to ją mocno trzyma i przyglada się
jej.

Waga: 5500

18

& paragraf o Marysinie

Waga: 5540.

19

& paragraf o Marysinie

M-K znowu zaczyna czesciej wymiotowac, nie wiem czy nie mdli ją, gdy po
pokarmie dodajemy słodkie mleko, więc od dziś robimy tak, że 3 x dostaje
tylko pokarm (z 2 piersi i gdy zabraknie dolewa się mleko) - 3 razy zaś
tylko mleko. Polepszenia jednak nie zauważyłam.

Waga: 5590.

20

& paragraf o Marysinie

Waga: 5590.

21

& paragraf o Marysinie

Waga: 5600.

22

Jadę z obojgiem dzieci i p. Marią do Szczawnicy, do Sącza konmi, dalej
autem. Jerzy siedział u mnie na kolanach i całą droge interesował się
wszystkim, co widział, konmi, ptakami itd.

& paragraf o Marysinie

Jadę z obojgiem dzieci i p. Marią do Szczawnicy, do Sacza konmi, dalej
autem. M-K prawie całą drogę spała na reku u p. Marji.

Waga: 5640.

23 - Niedziela

W Szczawnicy cieszył się do Cioci Maryś i już się jej nie boi, ale
dzieci unika, choć go interesują i wciąż o nie pyta. Biega po korytarzu
i pyta gdzie Mamy pokoj, a gdzie Jerzego. Gdy zobaczyl Dziadzie Adama,
to zaraz przypomnial sobie i spytał czy dziadzio ma bubu, Jerzy myslał
że Dziadzio ma bubu.

& paragraf o Marysinie

Kataru po jeździe nie ma, ale jakoś gorzej z apetytem i wymiotuje, więc
znowu musze ją trochę przegłodzić.

Waga: 5560.

24

& paragraf o Marysinie

Waga: 5600.

25

& paragraf o Marysinie

Waga: 5630.

26

Jerzy już oswaja się z dziecmi Swieżawskiemi, one mniej go napastują i
wobec tego on mniej się ich boi, zaczynają ładnie się bawić klockami i
biegają po korytarzu.

& paragraf o Marysinie

Waga: 5640.

27

& paragraf o Marysinie

O 10-tej dajemy pierwszy raz grysik, jadła zupelnie nieźle. Popołudniu
jednak zaczęło ją czyścić, miała 4-ry nieładne kupeczki.

Waga: 5670.

28

Jerzy zauważył że dzieci Swieżawskie mowia do mnie “ciociu” i bardzo go
to interesuje; czasem sam zaczyna do mnie mówić ciocia.

& paragraf o Marysinie

Zdaje się, że z powodu mego pokarmu, Marie Krystyne czyści, zrobiła dziś
6 żadkich kupek, zielone i ze śluzem. Zmniejszyliśmy jej ilość na 100gr.
i dajemy kleik ryżowy z larosanem.

Waga: 5620.

29

& paragraf o Marysinie

Jeszcze Marie Krystyne czyści, więc dajemy pokarm i sam kleik ryżowy bez
mleka. W tym tygodniu straciła na wadze 60gr.

Waga: 5580.

30 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

Gdy ładna pogoda, M-K śpi na powietrzu około 5 godzin.

Waga: 5520.

31

Jerzy Ciągle wyśpiewywal “lululeczka odstawiła uszki’ przy czem trzymał
się za uszy i tańczył, dopiero po paru dniach zrozumiałam, że to chodzi
o wiewióreczke.

& paragraf o Marysinie

Zawinita w becik, wykopuje się z pieluch i wyjeżdża w góre, coraz
weselsza.

Waga: 5610.ę

Kwiecień 1941:

01

Jerzy prowadzi teraz taki tryb życia, że o 10:30 idzie na godzine na
leżak, a o 11:30 do 13:30 na spacer. popołudniu śpi na balkonie.

Waga: 13300.

& paragraf o Marysinie

Już z brzuszkiem dobrze, więc o 10-tej dostaje 50gr. grysiku na mleku,
smakuje jej dosyć i nieźle łyka.

Waga: 5670.

02

& paragraf o Marysinie

Robi się coraz milsza i weselsza, gdy zbliżam się do niej i mówie, to na
głos się śmieje.

Waga: 5780.

03

Jerzy od paru dni skarzył się że go boli brzuszek, więc wzięłam go do dr
Wernera, który zbadał go dokumentnie i nic złego nie znalazł, tylko
kazał zażywać calcium, gdyż 2 przednie ząbki mają dziwny kolor glazury.
Jerzy był u doktóra poważny, wszystkiemu się z daleka przyglądał i
spokojnie bez strachu pozwolił się zbadać.

& paragraf o Marysinie

Waga: 5800

04

05

Cudna pogoda, słońce i ciepło, tak że Jerzy wyszedł na spacer tylko w
swetrze,

06 - Niedziela Palmowa

Śliczna pogoda.

& paragraf o Marysinie

Przy piciu od paru dni wykrzykuje, śmieje się i wciaga powietrze, co
często kończy się zachłyśnięciem.

07

Pojechałam z Jerzym i Świeżawskiemi do Krościenka. Dentystka p. Sitowska
zobaczyła jego ząbki i powiedziaa że to poczatek prochnicy. Dawac dużo
wapna i witaminy (Vigantol).

& paragraf o Marysinie

Leżąc sama w łóżeczku wyśpiewuje pokrzykując i coś sobie opowiada i
gaworzy - krzyczeć nawet nie próbuje - nigdy nie płacze.

08

Zimno, śnieg sypie i tak mokro że Jerzy tylko śpi na balkonie, a na
spacer nie wychodzi.

& paragraf o Marysinie

Ladnie i ciepło, +18°, M-K leży na balkonie ubrana jak w pokoju i bez
czepeczki. Spi doskonałe.

09

Sniegu 50 cm i mroz. Dzieci Świeżawskie śpiewały nam kilka razy: “nasza
trąbka ładnie gra” i Jerzy już się tego nauczył. Wieczorem przyjechał
Tatuś Jerzego.

10

Jerzy ogromnie się cieszy do Tatusia, wciąż się z nim bawi, przytula się
i ściska i swym specjalnym w takich chwilach głosem mówi Tata.

& paragraf o Marysinie

M-K ma rozwolnienie, dość dziwne, bo robi zieloną galaretkę z dużą
ilością białego serka. Jest też śluz. Od paru dni znowu wymiotuje i to
po 2 x dziennie, wobec czego przechodzimy na diete, dostaje po 100 gr.
xxxow.

11 - Wielki Piątek

Poszliśmy z Jerzym do kościoła do grobu P. Jezusa. Przeżegnał się, potem
stał cicho i obserwował. Największe wrażenie, że ludzie klęczeli na
ziemi.

12 - Wielka Sobota

Popołudniu przyszedł ksiądz święcic, Jerzy cichutko i spokojnie
wszystkiemu się przglądał.

& paragraf o Marysinie

Nadal dieta, lecz rozwolnienie się zwiekrza, 4-6 razy, dajemy więc
pokarm i kleik ryżowy. Rano -11°, w dzień +3.

13 - Niedziela Wielkanocna

Jerzy dość chętnie zjada babki i mazurki, ale nie jest łakomy i nie
naprasza się. Najbardziej smakuje mu szynka na 2-gie śniadanie.

& paragraf o Marysinie

Dziś co 3 godziny po 50gr. kleiku ryżowego i pokarm. Zimno dość, ale i
tak sypia na dworze.

14 - Poniedziałek Wielkanocny

Jerzy wyśpiewuje “były sobie sinki trzy”, a czasem na tą samą melodje
komponuje, np. “bylu sobie guziki dwa”, itd.

& paragraf o Marysinie

Mleko z larosanem i kleikiem i pokarm, co 3 godziny po 100gr. Dziś N-K
śmiała się do Adasia tak długo i serdecznie, że aż myśmy się śmieli,
bardzo była milutka.

15

Wiadomość, ze w Szczawnicy Niżnej jest parę wypadków Heine-Medina.
Trzeba dzieci piłnować by się z nikim nie stykały.

& paragraf o Marysinie

Dziś znowu śliczna pogoda i słońce, tak że M-K troszkę się opalała
(tylko twarzyczkę i rączki). Wieczorem (po kąpieli) bardzo płakala,
zdaje się z głodu, po 100gr. herbatki usnęła.

16

Jerzego nowe słowo, które teraz bardzo często używa jest: “najescie” =
nareszcie.

& paragraf o Marysinie

Z brzuszkiem już prawie dobrze. Malutka bardzo jest wesoła i wieczorem
znowu do Tatusia tak się śmiała, że aż się zanosiła.

17

& paragraf o Marysinie

M-K ma zywe rozumne oczka i jest bardzo spostrzegawcza. Wystarczy z
daleka się ruszyć lub przejść, ona już to zauważa, szuka i rozgląda się.

18

Jerzy słucha, gdy starsi o czymś mówią i rozumie o co chodzi. Np.
rozmawialiśmy o popsutym motorze w pensjonacie, i Jerzy natychmiast
zwrócił się do Stefana że “u Jerzego w pokoju jest woda. Adaś przyjechał
i rano Jerzy się go pyta czy będzie wstawał i na odpowiedź twierdzacą
pobiegł do szuflady, sam wyjął wszystko, co potrzeba do golenia i
zaniósł do łazienki. Dziś p. Maria idzie na urlop, wieczorem, gdy miał
iść spać, to płakał za nią i prosił by ją zawołać. Ja akurat wyszłam i
dopiero Ciocia Maryś go uspokoiła.

& paragraf o Marysinie

Przyjechała Siostra Gaińska, specjalistka od niemowlat, a p. Maria idzie
na urlop. Mamy nadzieje, że wyleczy nam M-K. Zmiana karmienia, dostaje
mleko z 8% cukru, co wynosi 100gr tego mleko = 150 gr pokarm. Kasuje
karmienie piersią o 2-ej i dostaje w tych dniach = 6 razy pokarm + mleko
(2 dni później skasowane karmienie o 6-ej i dostaje 130gr. mleko = 195
nemow o 10-tej –m 100gr. grysiku = 200 nemow, 2-ej - 130 gr. mleka o
około 40gr. jarzynki (szpinak, marchew, burączki) oraz +- 60gr. grysiku,
o 10 - mleko w sumie robi to +- 970 nemow. Apetyt jednego dnia lepszy,
drugiego gorszy, ale je i na wadze przybiera. Kupki dobre.

19 - 22

23

Imieniny Jerzego. Dostał odemnie laskę, z której się szalenie cieszy, od
C.Maryś torcik, czekolade od wujcia i ciastka od p. Wandy Maroshanyj.
Wszystkich tem zaraz częstował.

24

Jerzemu zaczyna się katar, sypia on teraz u mnie i w nocy musiałam
kilkanaście razy go, przykrywać, bo wyłazi z pod koldry i potem leży
zupełnie zimny. Popołudniu zatrzymałam go w łóżku, ale pod wieczor już
nie mógł uleżeć. Gorączki nie ma.

25

& paragraf o Marysinie

Dziś do południa było słońce, M-K 15 min. spała z twarzyczką w słońcu by
się opalić. O 12-tej nagle zwymiotowała, może to słońce tak wpłyneło na
nią.

26 - 27

28

Jerzy zasadniczo Siostre Gaińską lubi, ale nie bardzo pozwala by się nim
zajmowała i są awantury przy ubieraniu i karmieniu. Rano spokojnie
pozwala się ubrać, lecz wieczorem przy kąpieli i kolacji urządza płacze
i krzyki.

29

& paragraf o Marysinie

Już od 2 dni M-K miała gorszy apetyt, a dziś dwa razy zwymiotowała.

30

Ogromnie jest zawsze przejęty, gdy widzi jak Heluś bije Maje, dziwi go
to, długo pamięta i opowiada. Gdy one jemu zrobią krzywdę, to zwykle
speszony wraca do mnie że “już nie”, to zn. nie chce już być z niemi i
dopiero po chwili opowiada, co one mu zrobiły. Zreszta teraz i on już
nauczył się bronic, nie daje wyrywać sobie zabawek i sam im rzeczy
zabiera, czasem je uszczypnie i pokazuje że tak zrobił. Jeszcze sobie
nie zdaje sprawy że to nieładnie, a widział jak one to robią, więc
naśladuje. Pomimo małych “katastrof” lubi się bawić z dziećmi
Swieżawskiemi i wciąż do nich biega.

& paragraf o Marysinie

Dieta: 6 x dziennie po 75gr. sesquibo = 110 nemow, to znaczy w sumie 661
nemow, w międzyczasie herbata. Apetyt nadal bardzo zły, trzyma jedzenie
w buzi i wcale nie chce łykać, trzeba jej buzie zamykać by polknela. Nie
wymiotuje.

Maj 1941:

01

& paragraf o Marysinie

Waga: 6140.

02

& paragraf o Marysinie

Dziś dostała grysiku, ale połowe zwymiotowała.

Waga: 6170.

03

& paragraf o Marysinie

Gdy jej dociagam nóżki do buzi, to się na głos tak śmieje, aż czkawki
dostaje.

Waga: 6140.

04 - Niedziela

Gdy chodzimy na spacer, to wciąż prosi by iść na “gole” i na Blyjajke =
Bryjarke. zbiera z pasją kwiatki na “duda ogonka” i potem mi je
przynosi. Laską grzebie w błocie i potem w trawie obmywa ją. Gdy
zobaczył dziewczyne idacą z motyką to powiedzial z “ta dziecinka ma
miotle i idzie pontac”. Z Adasiem wzieliśmy Jerzego w góre na Połoniny,
wyniosłam go do góry, a potem cały czas żwawo chodził wrzucał kamienie
do wody, interesował się wszystkim, cieszył krowami itd.

& paragraf o Marysinie

Powiekrzamy porcje na 4 derynemy to jest 705 nemow na dobe. 5 x po 80
gr. sesquibo i grysik (od 30gr - 60).

Waga: 6170

05

& paragraf o Marysinie

M-K dawniej mało fikała, teraz już dużo żwawiej się rusza i potrafi cały
becik czy kojec skopać. Wesoła jest i nawet dosyć dobrze wygląda,
wałeczki na nóżkach ma i wcale nie jest chuda. Jest raczej drobniutka.
Oczka rozumne.

Waga: 6220.

06

& paragraf o Marysinie

Waga: 6240.

07

Dziś rano znowu zaczął sypać śnieg. Jerzy zauważył to i powiedział że
“Bozia nie śpi i puszcza śnieg”.

& paragraf o Marysinie

Waga: 6220.

08

7

P. Maria wróciła z urlopu i znów dziecmi się zajmuje.

Waga: 6250.

09

& paragraf o Marysinie

Waga: 6280.

10

Jerzy zrobił się w Szczawnicy dużo odwazniejszy do ludzi, gdy z daleka
widzi p. Wande Maroshanyj, to ja wola i coś z balkonu opowiada. Już go
obcy tak nie zastraszaja.

& paragraf o Marysinie

Waga: 6280.

11 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

Waga: 6260.

12

& paragraf o Marysinie

Waga: 6310

13

Nagle rano Jerzy zbudził się z dość silnym katarem, tak że nie
wychodził. przejmuje się pakowaniem i sam chce różne rzeczy dokładać i
walizki nosić.

& paragraf o Marysinie

Od 3 dni M-K kaszle dosyć dużo, prof. Dabrowski ją słuchał, orzekł, że
pluca zdrowe, to musi być kaszel gardlany.

Waga: 6330.

14

Wróciłiśmy do Nawojowej ze Szczawnicy taksowką. Połowe drogi Jerzy spał,
obiad zjadł na górze, a potem już nie zasnął. Nawojowe poznał, np. zaraz
zauważył, że kanapa na schodach jest “oprawiona”. Dziwiło go trochę, że
łazienka jest inna niż w Szczawnicy. Z Prababunią się bawił zaraz
doskonałe i po podwieczorku sam zaczął jej szukać.

& paragraf o Marysinie

Powrót taksowką ze Szczawnicy do Nawojowej. Przewazną część drogi M-K
spała.

Waga: 6330.

15

& paragraf o Marysinie

Zły apetyt i raz zwymiotowała. Od 2 dni gdy nie chce łykać, a próbujemy
zamknać jej usta to napręża szczęki i nie daje sobie zamknąć.

Waga: 6340.

16

W podroży musiał się trochę doziębic bo katar który się zaczął w
Szczawnicy trwa i trochę kaszle.

& paragraf o Marysinie

Dziś absolutnie nie chce jeść, i nawet herbatke niechętnie łyka. Wobec
tego dajemy jej co parę godzin tylko trochę herbatki. Popoludniu już
dostała po 50 gr. mleka, dziś nadal bardzo źle pije, popołudniu dałam
jej “Nestle’ mączke dla dzieci i tego dość chetnie 100gr. wypiła.

Waga: 6230.

17

Zauwazyliśmy że Jerzy ma spuchniety gruczoł za szczeka (pod uchem) z
lewej strony. Gorączki nie ma.

& paragraf o Marysinie

Waga: 6230.

18 - Niedziela

Popołudniu zbudził się rozgrzany i grymaśny mając 38.1, wieczorem 38.3.
gruczoł spuchnięty smaruje maścią tranową, ichtiolową, oraz
jod-warogenem na zmianę. Temperatura 37.8°, 38.8°, 39°. 2 x kompres na 2
g. - wieczorem bańki i 1/2 pastylki piramidonu. Spał dobrze, trochę się
kręcił. W dzień osowiały, śpiący.

& paragraf o Marysinie

Ładne pogoda, więc dłużej była na dworze. jest wesoła, wykrzykuje i
skrzeczy dla zabawy. Lubi, gdy ją trzymać na ręku w pozycji pionowej,
rozgląda się wtedy na wszystkie strony i uśmiecha się, gdy ją posądziłam
w pozycji 1/2 siedzącej, to się wykręcała i wierciła aż zjechała do
dołu. Nóżkami żwawo kopie. Z apetytem troszkę lepiej. Dajemy jej teraz
mleko mieszane z Nestl’em, 80 mleka + 40 n. i to dosyć lubi.

Waga: 6310.

19

& paragraf o Marysinie

Waga: 6370.

20

Gorączka spadła, wieczorem tylko 37.1. Humor dobry, wesół, trudno go w
łóżku utrzymać, skacze i kręci się.

& paragraf o Marysinie

Waga: 6350.

21

Rano 36.6, wieczorem 36.8. Humor dobry, tak się wierci że popołudniu
ubrałam go na 1 g., z początku trochę się na nóżkach zataczał, widać że
go osłabiła ta choroba. Dałam mu na przeczyszczenie i 2 x był skutek.

22 - Czwartek, Wniebowstąpienie P.J.

Jerzy wstał trochę później, wesół i bez gorączki. Mocz bardzo mętny.

& paragraf o Marysinie

Gdy się ją kładzie na bok, np. przy myciu, to zawsze trzeba ją odwrócić
w tę stronę gdzie ktoś jest bo inaczej wykreca się, żeby zobaczyc co się
dzieje.

23

Jerzy już zdrow, gruczoł jeszcze troszke spuchniety, ale bez gorączki,
więc wstaje i wychodzi na dwór korzystając z ładnej pogody.

& paragraf o Marysinie

Kłade ją czasem w pozycji półsiedzacej, wygląda z tego bardzo
zadowolona.

24

& paragraf o Marysinie

Już kilkakrotnie sama odwróciła się z pozycji na brzuszku na plecy.

Waga: 6490.

25 - Niedziela

Był tu dr Gorski z Ropy, więc przy okazji zbadał oboje dzieci. Jerzemu
nic nie brakuje.

& paragraf o Marysinie

Ciepło, leżała na dworze w majteczkach z gołemi nóżkami. Ma trochę
zaczerwienione oczka, pewnie od blasku chmur i kurzu.

26

& paragraf o Marysinie

Dr Gorski z Ropy badał M-K i orzekł, że te jej wymioty, to musi być
skurcz odzwiernika i to jej z wiekiem samo przejdzie.

27

Jerzy kolory dobrze rozroznia: czerwony = tolony, zielony = liziony,
niebieski = nebeski.

& paragraf o Marysinie

M-K bawi się teraz bardzo milutko nóżkami, chwyta je rączkami ciągnie i
śmieje się przy tem. Leżąc na brzuszku już łatwo obraca się na plecy.

28

Jerzy usłyszał śpiewajacą wilge, pytał co to, więc mu powiedziałam, a on
na to: ach tak liwka, acha tak!

& paragraf o Marysinie

Lubi się bawić grzechotką, dzwoni nią i wymachuje, przekłada z rączki do
rączki i długo jej nie gubi. Gdy jej coś pokazać to zaraz rączki wyciąga
i chwyta.

29

Ks. Proboszcz odprawil dla Buni msze Św. w kapliczce, wzięłam na to
Jerzego, który cały czas grzecznie i cichutko się zachowywał.

30

Jerzy od paru dni wciąż opowiada o jakims “pesku co ma bubu w nożke,
kaleczył się o drzewko i schował za listki. Ma takie kołko na nóżkach i
mieszka tam daleko w “tolonym” (czerwonym) domku. Musial sobie to
wyimagonować i poszłam z nim by szukać tego pieska i 2 czerwonych
koników. Zaszliśmy na folwark i tam oglądał krówki, konie, świnki, psa i
koty.

& paragraf o Marysinie

Od paru dni M-K je dużo lepiej, to znaczy z lepszym apetytem, ale wciąż
1-2 razy dziennie wymiotuje.

31

& paragraf o Marysinie

Waga: 6520.

Czerwięc 1941:

01 - Niedziela, Zielone Swiatki

Wujcio Biskup odprawil msze Św. w kapliczce, Jerzy był przy tem, bardzo
grzeczny, wstawał i klękał za starszymi, bawił się miom mszałem.

02 - Poniedziałek, Ziel. Św.

03

Ktorejś nocy Marysia trochę piszczała, Jerzy się obudzil i wolał p.
Marje: “A prędko bo Maisia płacze”.

04

05

Jerzy stawia coraz bardziej niemozliwe pytania, np. C. Wańdzie Mańkowską
wciąż pytał pokazując na twarz, czemu Ciocia ma tu dzire, prosze pokazać
kolano, bo Ciocia tam ma bubu itd.

06

07

& paragraf o Marysinie

Waga: 6650.

08 - Niedziela

Adaś wszedwszy do pokoju zastał Jerzego samego bazgrzącego na kartce
papieru i powiedzial że “Jerzy pisze do kochanej Mamy”, byłam bowiem od
tygodnia w Brzeznej. Gdy wróciłam to też mi mowił, że on pisze “kochana
Mama posie pijechać do Maisi, bo Maisia jest mała”. ucieszył się bardzo
z mego powrotu, wciąż pytał “gdzie Mama była, dlaczego” itd., wciąż się
tulil do mnie i mowil: “moja mała Mamiska, Mamusieczka”. Dla Adasia też
jest bardzo serdeczny i milutki. Już mu trochę mineły maniery
szczawnickie, zrobił się znowu posluszniejszy i mniej uparty.

& paragraf o Marysinie

Dziś M-K kończy 6 miesiecy, przybrała w tym miesiacu 530gr. Jada teraz z
dużo pepszym apetytem, lecz prawie codziennie wumiotuje.

Waga: 6780.

09

& paragraf o Marysinie

Gdy M-K dać palce to się chwyta i prawie całkiem sama podciaga się do
pozycji siedzacej. Lubi by się z nią bawic i śmieje się wtedy głosno.
Gdy Jerzy chwyta ją za nóżki, lub głową się nachyla to malutka pęka ze
śmiechu uradowana.

10

& paragraf o Marysinie

Szczepienie ospy (dr Jarosz).

11

& paragraf o Marysinie

Z pod każdej kołderki wykopuje się, gdy ciepło, leży z gołemi nóżkami,
tylko w koszulce, raz była całkiem goła.

12 - Czwartek, Boze Cialo

Gdy szłam do kuchni, Jerzy chciał iść ze mna, kazałam mu zostać i
powiedziałam żeby piłnowal “Maisi”. Gdy wróciłam do pokoju on odbiegł od
wózka i zaczął się bawić, a na moje pytanie co przez czs mojej
nieobecnosci robił (dobre 5 mni.) powiedział że “Jerzy stał przy Maisi
żeby się nie wykopała”. Rzeczywiscie piłnował siostrzyczki.

13

& paragraf o Marysinie

Gdy wyciagnac ręce do M-K to już z daleka sama rączki wyciąga i chce
chwytać za palce. Czasem złapie tylko jedną raczką i już się napręża i
podciąga żeby usiąść.

14

Powiedzenia Jerzego są coraz zabawniejsze, np. gdy zobaczył Bzika
tzrzającego się, powiedział ze “Bikus tuli się do ziemi”.

& paragraf o Marysinie

Waga: 6760.

15 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

Jest tu oswojony młody lisek, wskoczył dziś dwukrotnie do wózka,
szczęśliwie byłam obok i ochroniłam by M-K na twarz nie wskoczył.

16

& paragraf o Marysinie

Dziś ją mierzyliśmy, ma 68cm długośći i sz, 43.5.

17 - 19

20

Jerzy pojechał na spacer z Bunią, p. Maria i Zosią Dabrowską. W
Trzycierzu “Nawojka” upadła na kolana, znarowiła się i nie chciała
ciagnać. Jerzy wrócił do domu na piechotę, bo już nie chciał wsiaść i
opowiadał o całem przejściu, pytał się ciągle, czemu “kobyła Nawojka”
zrobiła bam itd. Bardzo był tem przejety.

21

& paragraf o Marysinie

Waga: 6890.

22 - Niedziela

Wybuch wojny rosyjsko - niemieckiej. Mieliśmy jechać do Pełkiń (ale
zostaliśmy). Jerzy bardzo się tem interesował, czym pojedziemy, gdzie i
do kogo. wogóle wszystko musi wiedzieć. Poszliśmy z nim pod Trzycierz
ogladać samolot niemiecki, który tam wylądował, ale nie bardzo go
interesował.

& paragraf o Marysinie

Wybuchła wojna rosyjsko-niemiecka. Gorąco i śliczna pogoda.

24

Jerzy widzial jak siadałam na konia i jezdziłam, dopraszal się by też
usiąść, a potem gdy jezdził u mnie “na bajana” to też kazał mi jechac
“galop”. Uważa to za jeden z przyjemniejszych sposobow lokomocji.

& paragraf o Marysinie

Gdy M-K posadzić, to zupełnie dobrze siedzi trzymając się wózka. Czasem
w tył się przechyla, a rączkami się puszcza.

25

& paragraf o Marysinie

Lubi też by ją brać na ręce, a gdy się ją z powrotem kładzie to robi
smutną minkę.

26

Upał, +28°. Daliśmy Jerzemu balje z wodą i chlapał się w niej, najprzód
moczył tylko ręce i nogi, potem usiadł. Bawil się doskonale i bardzo był
kontent.

& paragraf o Marysinie

Upal +28°, M-K leżała w cieniu całkiem golutka, zadowolona fikała i
skakała na wózku (robi most i brzuszkiem podrzuca).

27

& paragraf o Marysinie

Siedzi już dobrze w wózku trzymajac się rączkami. Sama leżąc na plecach
przewraca się na brzuszek i ma wtedy zadowolona minke. Raczkami chwyta
zupełnie dobrze, np. grzechotka upadła jej to się cała wykreciła i
siegała aż uchwyciła. Teraz powiesiłam grzechotkę na sznurku i swietnie
się nią bawi., łapie za sznurek, kopie nóżkami itd.

28

& paragraf o Marysinie

Waga: 6820.

29 - 30

Lipiec 1941:

01 - 05

06 - Niedziela

Wyjechaliśmy do Pełkiń.

& paragraf o Marysinie

Mama i Tatuś wyjechali do Pełkiń bo Babunia bardzo chora.

07 - 11

12

+ Smierc babuni Jadwigi z Dzieduszyckich Czartoryskiej w Pełkiniach

& paragraf o Marysinie

Umarła Babunia Jadwiga z Dzieduszyckich Czartoryska w Pełkiniach.

13 - 18

19

& paragraf o Marysinie

Wróciłiśmy z Pełkiń, zastałam M-K z gorączką 39.2, dr Piechowski
(sprowadzony z Tarnowa) przepisał kuracje (na ból gardła i uszka) 1/2
pyram. i 1/2 autystrept., za 2 g. znowu 1/2 autostrept, rano też.

20 - Niedziela

Wróciłam z Pełkiń, Jerzy ucieszył się do mnie, ale zażenował i schował
się pod łóżko, potem wyszedł i już normalnie o wszystkim opowiadał i
koniecznie chciał iść ze mną na spacer.

& paragraf o Marysinie

Wczoraj gorączka spadła, mała spała źle. Dzien lepszy, ale M-K bardzo
gorączką zerznieta. Dr badał ją, ale o brzuszku (wymioty) nic nowego nie
powiedział. Kazał dać 15 łyżeczek dziennie”magdaleny” szczawnickiej,
karmić co 4 godziny, dać bułke z mlekiem i sucharek z kompotem.

21

22

Dziś uparł się i nie chciał bym mu coś zrobiła tylko p. Maria, dostał
klapsa, ryczał bardzo, a gdy się uspokoił był cały dzień bardzo
grzeczny.

& paragraf o Marysinie

Malutka zdaje się poznała mnie po moim przyjezdzie, bo się usmiechnęła i
się nie bała, tak jakbym nie wyjeżdżała. Do Adasia też zaraz się wesoło
usmiechnęła.

23

Wielka przyjaźń to stróż. Jerzy grabi z nim siano, gracuje, plewi itd.
Kiedys tak wypadło, że akurat stróż musiał mu rozpiać majteczki a Jerzy
bardzo przezornie zapytał: “czy stus ma czyste jece?”. Powiedzenia ma
doskonałe, np. deszcz pada, a on widzi kuce zajezdzajace przed dom z
drzewem i mówi “kuce beda mokje i ten staji Cieslak bedzie miał mokje
majty”.

24

25

& paragraf o Marysinie

Gdy leży na brzuszku, to opierając się na kolankach, całem ciałkiem się
podrzuca a nosem uderza w materac.

26

Przyjechaly C. Terenia Sapiezyna i C. Jadzia Szembekowa. Jerzy bardzo
predko się do nich przyzwyczaił.

& paragraf o Marysinie

M-K zaczyna całkiem sama siadać w wzku. Łapie się rączkami za poręcz i
podciaga się, taką jej to sprawia przyjemność, że zamiast spać, wciąż
siada i rozgląda się. Gdy leży i zasypia, a usłyszy jakis szmer,
momentalnie podnosi się i rozgląda. kąpiel słoneczna po 2 minuty z
przodu i z tylu.

27 - Niedziela

Dr Piechowski, który tu był w zeszlym tygodniu, powiedział. że Jerzy za
dużo się rusza i ugania, i od tej pory każe mu leżeć codziennie przed
obiadem prawie godzine (na pledzie na ziemi i przez ten czas mu czytam
lub rysuje) i popołudniu znów godzine jeździ wózkiem.

28

& paragraf o Marysinie

Zmiana diety daje małe rezultaty. M-K nadal 1-2 razy dziennie wymiotuje
i źle je.

29

Do zazywania dostaje wapno (teraz Calcibrant, zaraz potem Calcisol) oraz
Cebion. Apetyt ma lepszy.

30

W ładne ciepłe dni leży nagi na słońcu do 5-ciu minut, a potem biega lub
leży w cieniu. Ogromnie lubi chlapać się w balji z wodą, z pasją siada i
podlewa sobie nogi.

& paragraf o Marysinie

M-K tak lubi siadać, że nie można utrzymac jej na leżąco i gdy ma spać,
trzeba ją silnie kocykiem obtulić by nie siadała.

31

& paragraf o Marysinie

W ciepłe dni kłade M-K na słońcu (np. na pledzie) na 2-3 min. z przodu i
z tylu.

Sierpień 1941:

01 -02

03

Jerzy robi się coraz dzikszy wobec obcych. Przyjechały Izia Sapieżanka i
Wanda Sierakowska to nie chciał się z niemi przywitać.

& paragraf o Marysinie

M-K chora na brzuszek, czyści ją po każdym jedzeniu, choć dostaje tylko
po 40gr. (mleko z cukrem Soscl. i Larozanem) co 2 godz. popołudniu
wszystko się zatrzymało i brzuszek wraca do normy. Jeszcze dieta po
70gr. co 2 godziny.

04 - 05

06

& paragraf o Marysinie

Zabrałam M-K do Sącza do szpitala, gdzie dr Stuchly podwiązał jej lewy
“kolczyk”, bolało ją to więc płakała, lecz szybko się uspokoiła. Zaraz
tam ją nakarmiłam i zasnęła. Deszcz się rozpadał, więc wracając
schowałam ją pod płaszcz, Stefcia trzymała parasol i tak dowiozłyśmy ją
do domu.

07

08

& paragraf o Marysinie

“Kolczyk” zczerwieniał zupełnie, skóra w około normalnie różowa, nic ją
nie boli, więc ufamy, że wszystko dobrze odpadnie.

09

Przyjechał Dziadunio Czartoryski z Pełkiń, Jerzy z poczatku poważnie mu
się przyglądał, potem wlazł pod łóżko, a przy kąpieli zapytał czemu
dziadunio ma białe włosy na brodzie i czy p. Marji też takie wyrosną.

& paragraf o Marysinie

Dziś znowu cieplej i słońce, więc M-K wzieła 4 min. kąpiel słoneczną.
Przyjechał Dziadunio Czartoryski z Pełkiń i oglądł wnuczkę.

10 - Niedziela

Jerzy szybko przyzwyczaił się do Dziadunia, który się z nim bawił,
chował klucze a Jerzy szukał, obrywał paluszek itd.

11 - 13

14

Przyjechal W. Biskup Sapieha. Jerzy już go zna, więc przywitał się i
nawet go trochę zaczepiał, a Wujcio wesoło się do niego odzywał.

& paragraf o Marysinie

Rano Maisia obudziła się bez “kolczyka”, w nocy odpadł jej, ślad jest
trochę spuchniety i jakby lekko ropiał.

15 - Piątek, Wniebowziecie N.M.P.

Jerzego wzięliśmy na msze Św. Biskupa w kościele. Bardzo cicho i
spokojnie się zachował, klękał i wstawał i oglądał obrazki Św.

& paragraf o Marysinie

Cały szereg ladnych i cieplych dni, więc dzieci leżą +-4 min. w słońcu
(z każdej strony) a potem bawią się na golasa (na pledzie w parku).

16

Szereg ciepłych dni, Jerzy leży +- po 5 min. na słońcu, potem tylko w
“murzyńskich majteczkach” biega kilka godzin. Ogromnie lubi ten stroj.

& paragraf o Marysinie

Gdy jest w wózeczku, łapie się rączkami za jeden brzeg, klęka i wychyla
się by zobaczyć, co się na ziemi dzieje. Specjalnie interesuje się
psami, gdy którego zobaczy, to je po swojemu woła, cała się z wózka
wychyla i już tylko na nie patrzy.

17 - Niedziela

Co dzień popołudniu wspólny spacer dość daleki. Jerzy też chodzi i
wiekszą część drogi noszę go lub Adaś czy Danusia na “barana”.

18

Wyjechaliśmy do Bielin. Pierwszy raz Jerzy wziął nasz wyjazd do serca,
wciąż mówił Jerzy też pojedzie i prawie że płakał gdy odjechaliśmy.
Uciekł od ludzi by tego nie widzieli i prosił że chce iść zbierać
kwiatki, Wreszcie się zabawił.

& paragraf o Marysinie

Wyjeżdżamy na tydzień do Bielin na chrzciny coreczki stryja Piotra i C.
Anny, - Moniki.

19 - 23

24 - Niedziela

& paragraf o Marysinie

M-K Ciągle coś opowiada, np. ba=ba, do-da, ma-ma; jak jej mówić be to
stara się powtórzyć.

25

Jerzy uradowany z naszego powrotu, śmiał się trochę sztucznie, bo nie
umnie inaczej swej radości obiawić.

& paragraf o Marysinie

Wróciłiśmy z Bielin. Uważamy, że M-K wzmocniła się, lepiej klęka w wózku
i włoski jej wyrośły.

26

Jerzy coraz więcej rzeczy umie na pamięć i to czasem niewiadomo skąd.
Często bardzo a pro pos zaczyna jakas piosenke, np. byliśmy z nim na
spacerze i spotkaliśmy satarą babę, on powiedział o kobieta i zaraz
zaczął śpiewać: “mała kobietko czy wiesz...” (???). Wiersz “Pawel i
Gawel” umie zupełnie bez zajaknięncia aż do miejsca ...”wywraca
koziołki”, a dalszy ciag umie też ale z urywkami. Przy deklamacji robi
doskonałe ruchy.

& paragraf o Marysinie

Żywienie: o 6-tej: 130 gr. mleka z bułką, o 10-tej musu z jablka (surowe
lub gotowane) + 2 keksy rozmiękczone w +- 70 gr. mleka, o 2-ej: 120 -130
jarzynki + keks, o 6-ej 120-130 kaszki, o 10-tej: 150 gr. mleka. Zwykle
całej swojej porcji nie zjada. Raz dziennie womituje.

27

28

& paragraf o Marysinie

Ponieważ bardzo źle przybywa na wadze, kazałam dać jej o 10-tej platki
owsiane z 1 tartem jabłkiem, a o 6-tej grysik. To jej smakuje i na
porcje zjada do 170gr.

29

& paragraf o Marysinie

M-K rozumie gdy do niej mówić zawołaj Jerzego i cieniutkim głosikiem
piszczy, a spytać gdzie piesek, to się z wózka wychyla i szuka. Próbuje
robic “tosi-tosi lapki”, a bardzo lubi “jedzie pan” i nim zacznie się
kiwać na boki, to już sama zaczyna się kiwać i smiać. Ogromna radość gdy
może fikać na naszych łóżkach, dokazuje i wierci się.

30

Dziś zawołąłam p. Marje, która była w dalszym pokoju, więc Jerzy pobiegł
po nią i powiedzial: “Panno Majo, Księżna Pani woła”.

31 - Niedziela

Wrzesień 1941:

01

Jerzy dzisiaj w obecnosci Prababuni, Babuni i kilku Cioć sam
zadeklamował “Paweł i Gaweł” robiąc przy tem doskonałe ruchy. Sądze że w
środku musiał się pomylić, ale do końca doszedł. Zupelnie nie był
zażenowany, tylko przeżyawł wiersz i z zapałem deklamował.

& paragraf o Marysinie

Dziś M-K wypadła z wózka, jakims cudem rozwiązała szelki i wyleciała,
nabiła sobie guza na czole, a pozatym nic się jej nie stalo

02

& paragraf o Marysinie

Żeby uniknąć wypadania, zamiast w wózku trzymamy ją w szkółce, co bardzo
lubi i fika nóżkami i zadowolona.

03

& paragraf o Marysinie

Po paru dniach przerwy w wychodzeniu z powodu ogromnych deszczów, dziś
pogodniej choć silny wiatr i M-K była 2 1/2 g. na dworze (na terasie).

04

05

Przyjechała C. Zosia Dabrowska z Jadzią. Jerzy dobrze się z nią bawi,
mówi Jadziu, w trzeciej osobie, a nazywa ją “mała Jadzia”.

06 - 07

08

Przyjechala p. Domalska, panienka z poznańskiego, którą biorę na miejsce
p. Marji. wyjeżdżającej za dwa dni do domu.

& paragraf o Marysinie

Marysia zaczyna stawać, opiera się na moim reku, lub wózku, zapiera
nóżkami i podnosi się zupełnie dobrze.

09

10

Wyjazd p. Marji Nowosielskiej do Lwowa. Kochala ogromnie Jerzego i przy
wyjeździe tak płakała żegnajac się z nim, że i on się rozpłakał i w nocy
z płaczem się zbudził. Na jej miejsce jest p. Mania Domalska. Rano Jerzy
nie chciał dać się przez nią ubrać, więc ja to zrobiłam, potem jednak
był bardzo grzeczny i milutki. O p. Marje nie pytał.

& paragraf o Marysinie

Wyjazd p. Maryi Nowosielskiej (bony), na jej miejsce przyszla p. Mania
Domalska. Mała na zmiane nie zareagowała.

11

& paragraf o Marysinie

Coraz lepiej staje, gdy leży a chce się ją posadzic, to się wypręża i
chce wprost na nóżki stanąć.

12

13

& paragraf o Marysinie

Malutka rozumie niektóre rzeczy gdy się do niej mówi, np. robi bardzo
milutko: “tosi-tosi lapki”, “kiziu-miziu”, powtarza głosy i mówi da-da,
ba-ba itd. rozumie “be do buzi” i zaraz dany przedmiot z ust wyjmuje.

14 - Niedziela

Jerzy przy p. Marni jest już zupełnie grzeczny i rano cichutko bez
płaczu daje się ubrać i nie ma żadnych awantur. Jeszcze czasem przy
kąpieli trochę krzyczy, ale to bywało i dawniej, że o ile Mania nie
przyszła zobaczyc jak “Jerzy się kapa” to ryczał.

15

& paragraf o Marysinie

Robi się M-K coraz ruchliwsza, przy myciu i ubieraniu tak się wierci, że
z trudnością można ją utrzymać, Ciągle raczkuje, ucieka, łapie pudełka i
pokrywki, chce wiedzieć co się pod stołem dzieje i trzeba bardzo uważać
żeby ze stołu nie spadła.

16

Gdy M-K nie bardzo chce jeść to Jerzy jej mówi: jedz Maisiu, bo Jerzy
nie da słonia. Kiedyś zabrał jej słonia i powiedział że to dla tego, że
ona nie chce jeść.

17

Wogóle dwujeczka kocha się bardzo. Jerzy ściska ją i czuli się, a ona
gdy widzi że on się do niej zbliża, to się zaraz śmieje i piszczy
radośnie.

& paragraf o Marysinie

M-K zaczyna robić na nocniczek, już wie o co chodzi i stęka e-e siedząc,
lub jeszcze przedtem gdy potrzebuje.

18

& paragraf o Marysinie

Zmiana bon okazala się ogromnie korzystna gdyż p. Mania Domalska wzieła
się do niej z dużą cierpliwością i łagodnością, dzięki czemu malutka
przestała zupełnie wymiotować (4-ty dzień nic, piatego raz bo była za
gesta marchewka i wtedy nawet ja ją karmiłam) przy jedzeniu zupelnie nie
płacze i zjada dość duże ilości (160-180gr. na porcje), trzeba ją tylko
zabawiać.

19

Od 2 dni największa przyjemnoscią jest jeżdżenie wozem kucykami. Gdy
tylko je zobaczy, to zaraz każe się wsadzać na wóz i na stojaco jedzie,
a zejść to tragedja.

20 - 21

22

Jerzy jest bardzo samodzielny, np. chciał mieć gwoździe, żeby zreperować
popsutą ławkę, gdy ja nie bardzo maiłam ochote iść z nim do stolarza, z
przed domu aż do garazu sam pobiegł, poprosił stolarza o gwoździe i
przyniósł je. Nic się nie bał sam iść, nie oglądł się na nikogo, tylko
pobiegł.

& paragraf o Marysinie

Całą noc M-K przesypia bez obudzenia, czasem trochę się wierci, ale się
jej prawie nigdy w nocy nie przewija.

23

& paragraf o Marysinie

Na “pije Kuba”, zaczyna klaskać w rączki jakby wiedziala o co chodzi.

24

& paragraf o Marysinie

Panna Mania zachorowała, więc zostaje sama z dziecmi. Są tak grzeczne i
miłe że kłopotu nie sprawiają.

25

& paragraf o Marysinie

Od wczoraj znów faza wymiotów (po 2-3 razy dnia) ale apetyt dobry i mała
pomimo tego przybywa na wadze. Możliwe że to z powodu katarku, którym
się zaraziła. Nie jest on jednak mocny, gorączki nie ma, zakraplamy
kropelki do noska.

26

Dziś popołudniu Jerzy pojechal z Prababunią na spacer konikiem, ogromnie
był z tego kontent i po powrocie opowiadał o wszystkiem.

27

Od wtorku p. Mania była chora, więc byłam sama z dziecmi. Jerzy był
bardzo grzeczny, serdeczny i milutki, szczęśliwy, że ja się nim zajmuje.
Na p. Mani pierwsze czynnosci trochę się gniewał i płakał. Uważam, że
Jerzy ma bardzo szlachetny charakter i gdy robi źle, to robi to
otwarcie. Np. gdy zamiast spać popołudniu siada na wózku i przypatruje
się co się wokół dzieje, gdy mnie zobaczył w pierwszym odruchu chciał
się predko położyć, momentalnie jednak się odmyślił i dalej w tej samej
pozycji pozostał, dopiero na mój rozkaz się położył. Nie ma więc
tendencji udawania że śpi itd., tylko otwarcie robi dobrze lub źle.

& paragraf o Marysinie

Dziś M-K całkiem sama stanęła w łóżku i bardzo była kontenta, bała się
sama usiąść, zaczęła piszczeć i wtedy ją posadziłam.

28 - 30

Październik 1941:

01

& paragraf o Marysinie

Mam wrazenie że M-K już dosyć dużo rzeczy rozumie, np. Wstawaj to się
zaraz zabiera do wstawania. Na swoje imie: Marysiu, Marysinka, Maik itd.
reaguje bardzo dobrze. Niema Marysi, lub jakie ma kłopoty, przykrywa
sobie twarzyczkę rączkami.

02

03

Już mase liści opadło. Jerzy z ogromna przyjemnością i wytrwałością
grabił je na kupy, a potem kładł się na nich i cieszył gdy się go
zasypało.

04 - 06

07

Popoludniu pojechałam do Krakowa. Jerzy okropnie nie lubi gdy wyjeżdżam,
więc tylko powiedziałam mu że jadę do Sącza. On jednak popołudniu już
nie zasnął.

08

& paragraf o Marysinie

Malutka ciągle coś pcha do buzi i gryzie a przy tem ślini się, tak że
może wnet wyjdą jej ząbki, których dotychczs nie ma.

09

10

Przed południem wróciłam z Krakowa. Jerzy zaraz chciał iść ze mna na
spacer i przytulał się do mojej reki. Kupiłam mu nocne pantofelki, tak
się niemi ucieszył, że była tragedia gdy musiał je zdjaąć by wejść do
łóżka.

& paragraf o Marysinie

Wróciłam po 3 dniowej nieobecności z Krakowa, malutka widać poznała
mnie, bo się radośnie śmiała i rączkami wymachiwała.

11

12 - Niedziela

Siedzac przy stoliku i rysując Jerzy nagle zapytał: “czy Mama jerzego
kocha”, na moją odpowiedź że tak zmienił: “a teraz Mama Jerzego kocha”,
a potem jeszcze: “ale jak Jerzy niegrzeczny to Mama Jerzego nie kocha
?”. Czasem gdy nie psłucha, to zaraz potem pyta czy go kocham i bardzo
mu na tem zależy żeby tak bylo. Ogromnie jest serdeczny i przywiazany,
przytula się, ściska i czasem z ogromna miłością w ręke całuje.

& paragraf o Marysinie

W “szkółce” staje zupełnie swobodnie i to stoi czasem trzymajac się
tylko jedną rączką. Posuwa się też wokoło, trzymając barjerki.

13

& paragraf o Marysinie

Już często w dzień sama woła e-e, rozkosznym głosikiem, gdy potrzebuje
iść na nocniczek.

14

& paragraf o Marysinie

Największa przyjemnością dla M-K jest gdy może rzczkować po pokoju,
posuwa się trochę bokiem i to dosyć szybko, potem łapie się nogi
stołowej i tam się gramoli. Już przez 3 pokoje raczkując przechodzi,
śmieje się uradowana.

15

16

Pojechałam z M-K. do Sącza (do szpitala). Jerzy zapowiedział że “bardzo
nie lubi jak Mama jedzie” i chciał też jechać.

& paragraf o Marysinie

Dr Stuchly w szpitalu w Saczu podwiązał M-K wisiorki, trzy na prawym
uszku. Płakała dosyć ale się szybko uspokoiła, wracając usnęła mi na
reku.

17

Porzyjechała C. Tildy Sapieżyna i jej zięć (mąż Tikli) Juliusz Osterwa.

18

Od 2 dni Jerzy nie chce zasnąć po obiedzie, dziś go nabeształam (on mnie
wtedy bierze za rękę i całuje) a gdy to nie pomogło, zabrałam z dworu do
łóżeczka i tam gdy jeszcze marudził dałam klapsa. Wtedy schował
twarzyczkę do poduszki i cichutko płakał, a potem zaraz usnął.

& paragraf o Marysinie

Wisiorki na uszku okropnie napuchły, utworzyły się bomble z woda z
których wycieka płyn surowiczy i krew, więc je zalepiłam.

19 - Niedziela - 21

22

Jerzy co dzień popołudniu, a czasem i rano po sniadaniu bawi się
szachami, buduje stajnie dla konikow i “furmanow”, garaże, auta, koleje
i swietnie się bawi. Wymyśla coraz nowe kombinacje, śpiewa swoim konikom
itd.

& paragraf o Marysinie

Rano zauważyłam że M-K ma gorączkę, rozpalona i grymaśna. Okropnie
zmęczony wyraz oczu. Temp. 37.5; 38; 37.8. wieczorem dałam 1/2 pastylki
piramidonu.

23

& paragraf o Marysinie

Temp. 37.6; 38.7, po kompresie i 1/2 pastylki i 1/2 pastylki
antyslnepliny wieczorem 37.4. W nocy płacze.

24

& paragraf o Marysinie

Temp. 38.4°, na poradę telefoniczna dra Piechowskiego z Tarnowa kąpiel z
dolewaniem do 40° (5 min. potrzymac, polac woda 32°) pocić w
prześcieradle 3/4 g. Mała się pociła, temp. 38.8°, wieczorem po
kompresie: 1/2 piramidonu, spadla na 37.8.

25

& paragraf o Marysinie

Temp. 37.7°, Ponowna kąpiel. M-K bardzo się spocila (już w wodzie) i
temperatura spadla na 36.6° i już się nie podniosla. Od potu wysypka.

26 - Niedziela

Przed południem cała rodzina: Stefanowie, Antosiowie, i my wszyscy
tutejsi śpiewaliśmy przy fortepianie. Jerzy słuchał z bardzo zadowoloną
minką i co umiał i on cichutko śpiewał.

& paragraf o Marysinie

Stan malutkiej lepszy, jeszcze zmeczona, ale weselsza. Do mleka w
południe dodałam 30gr. prawdziwej kawy na wzmocnienie.

27

& paragraf o Marysinie

Dziś zważona pierwszy raz po chorobie, przybrała 50gr.

Waga: 7590.

28

& paragraf o Marysinie

Maisinka znów wesoła i ruchliwa. Już dziś gimnastyki urządzała w szkółce
i raczkowała po podlodze. Kąpała się.

29

Wracając ze spaceru spotkaliśmy Dziadzia na koniu, Jerzy prosił by go
wziął i aż do stajni jechał z nim na “Gamie” ogromnie uradowany.

30

Jerzy dostał kataru, ale bez gorączki.

31

Listopad 1941:

01 - Sobota, Wszystkich Św.

Jerzy coraz gorzej sypia po obiedzie, właściwie usypia tylko co drugi
dzień, i to zwykle gdy rano śpi dłużej, to po jedzeniu już nie śpi,
zmuszam go, żeby leżał spokojnie, czasem proszę go, czasem gniewam się i
nawet dam klapsika. Wtedy on chowa twarz w poduszkę i cichutko płacze.
Dziś też nie spał i przy podwieczorku spytał “czy Jerzy dziś grzecznie
spał ?”, gdy mu odpowiedziałam że nie, to mnie złapał za rękę, pocałował
i powiedział: “to Jerzy Mamę przeprosi”.

& paragraf o Marysinie

Dopiero teraz dostaje kataru.

02 - 03

04

& paragraf o Marysinie

M-K staje się trochę złośnica, gdy się jej coś nie podoba, lub śpiąca,
to ryczy tak jakby się jej coś działo i widać że jest zła.

05

Gdy wracam z Sącza z paczkami, to największa przyjemność rozwijać je i
zobaczyć czy Mama coś dla Jerzego przywiozła. Gdy mu dałam albumik do
malowania, to się zaśmiał uradowany i spytał z niedowierzaniem “to dla
Jerzego’ i zaraz chciał zabrać się do malowania.

06

& paragraf o Marysinie

M-K rozumie już: gdzie misio - zaraz go łapie, piłeczka, lampa. Ruchliwa
jest i zaradna. Chciała zbliżyć się do komody stojąc w kojcu chwyciła
się więc za brzeg komody i brzuszkiem uderzała w kojec, tak że on się
posunął. Rozumie też: “baran buc”, nastawia główkę i czółkiem uderza w
głowe Tatusia, robi milutko “moja mama” głaszcząc po twarzy. Gdy
zadowolona, to piszczy cienkim głosikiem. Woła e-e prawie zawsze gdy
potrzebuje, a gdy się jej majteczki rozpina, to już za wczasu chce
siadac. Gdy skończy po swojemu wola i zadziera sukienke, jakby chciała
wstać. Czasem wstaje sama.

07

08

& paragraf o Marysinie

Waga: 7800.

09

10

Ciągle teraz są trudnosci ze spaniem po obiedzie, sypia właściwie tylko
co drugi dzień, poza tym leży spokojnie i czasem sobie coś wyśpiewuje,
lub opowiada.

& paragraf o Marysinie

Jestem zaziębiona, więc do M-K zbliżam się z zakrytymi ustami i nosem,
co ją bardzo bawi, śmieje się i próbuje chustkę z twarzy zerwać.

11

Bardzo go interesuje, że gdy jedzie wózeczkiem, to góry, drzewa, domy
itd. posuwają się, pytał mnie : “gdzie ta góra ma kółka że jedzie”, ja
mu tlumaczyłam że to jemu się tylko wydaje, wtedy on biegał i
zatrzymywał się i obserwował ruch różnych przedmiotów. Wreszcie
zrozumial, że to mu się tylko wydaje, bo widział, że drzewa stoją, choć
pozornie się ruszają.

& paragraf o Marysinie

Gdy p. Mania trzyma ją na ręku, a ja wejdę do pokoju, to się całą siłą
do mnie wyrywa. Wogóle zauważyłam, że od pewnego czasu cieszy się do
mnie dużo bardziej jak dawniej. Adasia też zna dobrze, cieszy się do
niego i chetnie idzie do niego na ręce. Robiła “moj tata” (glaszczac po
włosach) z poczatku dość nieśmiało, potem coraz odwazniej.

12

13

Jerzy bardzo lubi bawić się, że ma lekcje on jest Pawłem, Prababunią,
Ciocią Daną i uczą się, on gryzmoli po papierze - pisze.

14

Rano -11°, w południe -5 , więc Jerzy był na spacerze i nawet leżał na
dworze.

& paragraf o Marysinie

Rano -11° mrozu, w południe -5°, więc M-K nie wyprowadziłam na spacer.

15

Znowu ładna pogoda i dosyć ciepło więc dzieci śpią na dworze.

& paragraf o Marysinie

Dopiero dziś odpadł najgubszy wisiorek na prawem uchu. Rano uraziła się,
płakaa i trochę krwawiło, a popołudniu oderwał się, pare kropli krwi
wyszło, ale szybko uschnęła.

16 - Niedziela

Imaginacja Jerzego jest coraz bujniejsza, bawi się godzinami doskonałe z
Prababunią że np. gotuje obiad: wszystkich czestuje a nie ma na stole
absolutnie nic nawet pustego naczynka. Wielka też przyjażń z wujciem
Joziem, jezdzi z nim na jego “hulajnodze” do “Starego Sacza” (koniec
korytarza), kupuje tam konie, koty itd. Ciagły temat rozmów i opowiadań,
to też wilki, bawi się że tu las, tam owce i wilk wychodzi itd.

& paragraf o Marysinie

Cudna pogoda, +5°, spała 2g. na dworze. W szkółce chodzi oparta
raczkami, nawet gdy w obydwu coś trzyma. Sama slicznie się bawi.

17

18

& paragraf o Marysinie

Umie już pokazywać oko, u siebie i u kogos, nawet u pieska.

19

& paragraf o Marysinie

Dziś Marysinka próbowała mówić tata i gdy z nią to słowo powtarzalam, to
aż piszczała z radości.

20

Jerzy umie już prawie bez pomyłki rachowac do dziesieciu.

& paragraf o Marysinie

Gdy Danusia woziła Jerzego na rowerze, to malutka uradowana była i gdy
się do niej zbliżali, to na głos się śmiała.

21

Ciocia Dana woziła Jerzego na rowerze, był z tego uradowany, nic się nie
bał, siedział tak odważnie jakby to już przedtem robił.

& paragraf o Marysinie

Coraz więcej rzeczy rozumie, gdy widzi piec, że się w nim pali, lub
Adasia palacego papierosa, to robi fu-fu i dmucha i gdy jej mówie: tam
nie idź, to się zatrzymuje i czesto zawraca w inną stronę. Gdzie mama
lub tata, to się na daną osobę ogląda.

22

23 - Niedziela

Skalecżyłam się nożem w palec i dosyć krwawiło. Jerzy spoglądł na to z
dość przejetą miną, potem pobiegł do drugiego pokoju i przyniosl
“bandaż” misia z papieru, powiedział że “misia już szyja nie boli, to
Mama może wziąć ten bandaż”, ofiarował mi go.

& paragraf o Marysinie

Zauważyłam, że lewy dony ząbek się wyklół; M-K wcale ząbkowania nie
odczuła, ruchliwa i wesoła jak zawsze.

24

& paragraf o Marysinie

Maisinka już próbuje mówić tata, dada i mama, nie-nei, nana.

25

& paragraf o Marysinie

Prawy górny ząbek też się przeklół.

26

27

Jerzego interesują bardzo teraz obrazy Św. wiszące na ścianie i dopytuje
się o szczegóły “czemu ten Pan Jezus ma bubu, a czemu źli ludzie umarli
Pana Jezusa”. Widząc zdjęcie z Krzyża, pytał: co ludzie zrobili z
ubrankami Pana Jezusa i czemu jest goły”. Innym razem spytał: “którędy
idzie się do nieba”, a na moja nie dość jasną odpowiedź dalej mowil: “bo
jak Bozia zawoła to się idzie, ale któredy?”.

28 - 30

Grudzień 1941:

01

P. Domalska wyjechała bo rozchorowała się. Zostaje sama, a do pomocy
biore młodą p. Krysie Karpiniec. Bawi się ona z Jerzym doskonałe, tak że
od razu dobra komitywa i już drugiego dnia pozwolił się przez nią ubrać
i nakarmić bez żadnej awantury.

& paragraf o Marysinie

P. Mania Domalska zachorowała i wyjechała. Do pomocy wzięłam p. Krysie
Karpiniec.

02

& paragraf o Marysinie

Uwazam że w ostatnich dniach Marysinka bardzo się rozwineła umysłowo.
Już często mówi ma-ma-ma i wyrywa się do mnie, czasem przytula główkę i
“lasi “ się. Rozumie: nóżka, but, paluszek, piłeczka itd. Gdy jej dałam
pudełko od termometru to go sobie wkładała na palec i rozumie, żeby
wsadzić do dziurki, a nie próbuje pchać na ślepo w który bądź koniec.
Próbuje też otwierać pudełka.

04

05

Po parodniowej przerwie z powodu kataru, Jerzy dziś znowu wyszedł. Jest
śnieg i +1°, więc uradowany poszedł w filcach na spacer.

06

Popołudniu przyjechali Stefanowie z Heluś i Mają. Jerzy gdy się o tym
dowiedział, ogromnie się ucieszył, aż się zaczerwienił.

& paragraf o Marysinie

Już przebił się drugi ząbek na gorze (w sumie trzeci).

07 - Niedziela

Cały dzień zabawa z dziecmi Swieżawskiemi, doskonała komitywa i dobrze
razem się bawia.

08 - Poniedziałek

Pierwsza rocznica urodzin Maisinki, był tort ze swieczką, którą Jerzy
zdmuchnął i z apetytem tort zjadł.

& paragraf o Marysinie

1 rocznica urodzin. Na powieczorek tort z 1 swieczką. M-K była na górze
i przyglądała się, a Jerzy i dzieci Świeżawskie miały dużą przyjemność.

Waga: 8290.

Długość: 74 1/2 cm,

Obwód główki: 45 1/2 cm.

09 - 10

11

Znowu pogodnie, więc dzieci spały na terasie. Na dworze Jerzy zasypia
prędko, w pokoju jednak po obiedzie już nie chce spać. Z początku
przymuszałam go, raz nawet dostał klapsa i usnał wtedy, ale za to
wieczorem nie mógł usnąć, do 10-tej wieczorem krecił się, wołał i
płakał. Teraz więc nie zmuszam go do spania popołudniu tylko każę
spokojnie leżeć, on z poczatku cicho leży, potem zaczyna sobie opowiadać
i śpiewać. Około 3-ej wstaje. Ten system jest o tyle dobry, że wieczorem
Jerzy maomentalnie usypia.

12

13

& paragraf o Marysinie

W czasie kąpieli szalenie chlapie, ale zwłaszcza wtedy gdy Jerzy jest
blisko. Wtedy momentalnie zaczyna się śmiać, i tak chlapać żeby go
zachlapać.

14 - Niedziela

Mam wrazenie, że w ciemnościach boi się, zawsze prosi by drzwi nie
zamykać, czasem chowa się pod kołdre i pyta dlaczego tam coś trzeszczy
czy skrobie i że on tego nie lubi. Gdy go posłać wieczorem do odległego
pokoju, to wynajduje pretekst by kogoś do towarzystwa zdobyć, a sam nie
chce iść.

15

16

& paragraf o Marysinie

Gdy widzi że się pali w piecu lub zapalony papieros, to dmucha po
swojemu “f-f”.

17

18

Siostrzyczkę bardzo kocha, zabawia ją i znosi sam zabawki. Gdy jednak
ktoś inny jej coś da, to zaraz tlumaczy, że on musi się tym bawic i chce
jej zabierac, a gdy mu na to nie pozwalać, to się trochę martwi. Wogóle
ma teraz okres latwego płaczu, gdy mu czegoś odmówić, to zaraz łezki w
oczach, ale rownie szybko się pociesza, choć daną rzecz długo pamięta i
kilkakroć do danego tematu powraca i próbuje czy mu się jednak nie
ustapi. Czasem trzeba go trochę skrzyczeć i wtedy przestaje nudzić, choć
na ogół dużo więcej się z nim robi i lepiej dobrocią jak gniewem. Raz
gdy dostał klapsy, to tak się rozkaszlał, że zwymiotował. Potem się
czulił do mnie i uspokoił.

19 -22

23

& paragraf o Marysinie

Drugi ząbek dolny (4-ty z rzedu) już się wykluł, bez żadnych trudności.

24 - Wigilja

Rano msza Św. w kapliczce za Dziadunia i Tatusia. Jerzy spokojnie cały
czas siedział. Do drzewka przyszli oboje, największe wrażenie zrobił
pradziadowski konik na biegunach. Obchodził go wkoło powtarzajac “konik,
konik”.

& paragraf o Marysinie

M-K wzięliśmy do drzewka, bardzo się wszystkiemu przyglądała, nie bojąc
się. Z prezencików wyglądała bardzo zadowolona i swych zabawek z rąk nie
wypuszczała. Po wszystkiem zasnęła grzecznie i spokojnie.

25 - Boże Narodzenie

Na drugi dzień pomimo tylu wrażen pamiętał co od kogo dostał, cieszył
się wsztstkiem, nic go te nadzwyczajności z równowagi nie wyprowadziły,
koledy jak mógł śpiewał (Wśród nocnej ciszy), potem z radością gasił
świeczki na choince. Do wilji przyszedł ze wszyskimi i nawet dość
porządnie siedział i jadł. Wino bardzo go zapiekło i już drugi raz nie
chciał go pić. Na wilje powiedzial Tatusiowi wierszyk “Kochany Tatusiu,
chociaż jestem jeszcze mały, lecz serduszkomocno bije, pozwól Tatusiu
żem tak śmiały i twą rączkę pocałuje”. Powiedział to zupełnie nieźle,
choć z pewną termą.

& paragraf o Marysinie

Dziś popołudniu gdy brałam ją znów na góre, to aż wykrzykiwała z radości
i od czasu do czasu wydawała odgłosy zachwytu.

26

& paragraf o Marysinie

Do wszystkich “cioc’ jest ufna, nikogo się nie boi, wesoła, zaczepia,
szuka zegarka i przykłada uszko żeby słuchać. Najchetniej jednak idzie
do swego Tatusi, którego bardzo kocha.

27

& paragraf o Marysinie

Zabawki bardzo niszczy, wali niemi z taka sila, ze pękają. Nawet Jerzego
zabawki, które maił od roku i nie popsuł, ona już zdążyła połamać.
Swojej lalce obgryzła nogi.

28 - Niedziela

Dostał na gwiazdkę też farby, zaraz z radością niemi malowa i to
zupelnie dobrze, bardzo uważał żeby za linje nie wyjechać i porządnie
obrazki malował.

29

Słońce i 24° mrozu. Dzieci nie wychodzą. Jerzy ma wiele wsoich sympatji,
największa to Prababunia, potem Ciocia Dana i Wujcio Jozio, a wujcio
Pawel do wszystkich reperacji itd. Z Dziaduniem też doskonała komitywa,
nic się go nie boi, razem ogladaja zabawki.

30

& paragraf o Marysinie

Próbuje sama wstawać bez pomocy na podłodze lub stole co bardzo
śmiesznie wygląda, gdyż staje na raczkach i nóżkach, opiera się na
główce i potem próbuje się podnieść, co się kończy tym że siada.

31

& paragraf o Marysinie

Dziś na przewijalce sama wstała, obrociła się i zrobiła krok ku p.
Krysi.

1942

Styczeń 1942:

01 - 02

03

Gdy śpiewać jej “aiuci font”, to slicznie raczkami kreci, a na “pije
Kuba” klaszcze nawet gdy jej tego nie pokazywać.

04 - 05

06 - Trzech Kroli

Na małą dziecinną ławeczkę sama siada i przysuwa sobie stolik. Umie też
sama na ten stolik wejść. Z kolan dorosłej osoby, sama na wysoki stół
potrafi się wygramolić.

7

8

Coraz lepiej sama stoi, podnosi rączki do góry, śmieje się uradowana ze
swego wyczynu. Czasem robi jeden kroczek, by się czegoś złapać, a
najczęściej siada spowrotem.

9

Wieczorem gdy idzie spać robie jej krzyżyk i potem Marysinka robi “pa
Bozi” rączką do wszystkich świetych obrazkow w pokoju.

10

Rozkosznie i zupełnie dobrze mówi mama, Ciągle to woła, zwłaszcza gdy
mnie z daleka widzi. Czasem woła też mama na swego tatusia i p. Krysie.

11 - Niedziela

Nie lubi siedzieć w kojcu, gdy ją tam wsadzić to się gniewa, nóżki
zadziera by się wydobyć. Potrafi jednak czasem ślicznie sama się bawić.
Raczkować po podłodze bardzo lubi i ślicznie bawi się z Jerzym piłeczką.
Gdy on sam się bawi, to zaraz do niego leci i często psuje zabawki, on
to znosi z ogromną cierpliwością i tylko woła o pomoc, by ją zabrać.

12 -14

15

Gdy widzi maść, lub samo pudelko to wyciąga ku niemu paluszek i potem
się po buzi smaruje.

16

Jada teraz o wiele lepiej, dostaje 5 x dziennie po 220-250 gr i swą
porcje zje zwykle w 15-20 min. Wymiotuje 1-2 razy dnia i to często przy
pierwszej łyżeczce oddaje resztki z poprzedniego jedzenia. Dostaje o
6-tej rano: mleko 8% cukru; 9-ta płatki owsiane z cukrem i kompoty
(marmoladka z jabłek); 12-ta: marchewka na zasmażce i grysik na rosole
jarzynowym, oraz sok z surowej marchwi. (Gdy jest dostaje 2 łyżki rosołu
lub żółtko z jajka); o 3-ej: mleko z fosfatyną i tarta bułka; o 6-tej:
zupka mączna (na mleku) i surowe tarte jabłko. Gdy z powodu wymiotów
któreś jedzenie opuści, to jeszcze o 9-tej wieczorem dostaje mleko.

17 - 18

19

Zaczyna naśladować starszych, np. gdy widziała że p. Krysia wyciera nos,
to sama zaczęła też to robić. Jerzy lubi grać (brzęczeć na papierku,
malutka też łapie papierek, przytyka do ust i śpiewa.

20

Gdy zobaczy ołówek, to chwyta go i zaraz zaczyna po wszystkiem rysować.
Najczęściej nie myli się, który koniec służy do rysowania.

21

22

Cały dzień nie byłam w domu, wieczorem gdy wróciłam M-K cieszyła się do
mnie, śmiała się rączki wyciągała i bardzo była milutka.

23

Gdy ide na górę, to M-K raczkuje do drzwi i ciągle woła mama. Gdy chce
czegoś, lub gdzieś pujść to paluszkiem pokazuje i wydaje specjalny głos
określajacy wołanie. Lalkę nazywa a-a-a, tonem do usypiania, często
wkłada ją do łóżeczka, lub przytula do siebie i kiwając się na boki
śpiewa a-a. Misia też tak nazywa i bardzo go lubi.

24

25 - Niedziela

Po wieczornym karmieniu p. Krysia przynosi ją do nas na dobranoc,
piszczy wtedy z radości. Robi pa-pa wszystkim obrazkom. Gdy ją niosę do
Adasia i mówie że idziemy do Tatusia, to aż się śmieje i wyrywa do
niego.

26 -27

28

Kąpiel szalenie lubi, gdy ją odwrócić na brzuszek, to nurkuje nosem,
żeby się napić wody. Interesuje się swoim brzuszkiem, pcha paluszek do
dziurki i cieszy się.

29

Nagłe rozwolnienie, 5 wypróżnien bardzo śluzowatych, wobec czego
bierzemy ją na diete, dostaje mleko z larosanem (po 100gr.) a popołudniu
co 2 godz. po 50 gr. kleiku ryżowego. Wieczorem ciepły kompres ze
spirytusem na brzuszek.

30

Nadal dieta, choć brzuszek już w porządku. dostaje dziś rano 70-80 gr.
mleka z larosanem, popołudniu 100gr. i o 5-tej grysik. Apetyt dobry,
lecz raz zwymiotowała.

Dziś pierwszy raz wyraznie powiedziała “tata”.

31

Przyjechala Teresa Czartoryska (Żórawieńska), M-K szalenie się na nią
patrzyła, a potem z ogromnie zabawną minką odwracała główkę. Powtorzyła
ten manewr kilka razy.

Luty 1942:

01 - Niedziela

02

Coraz lepiej zaczyna chodzić, robi sama 2-3 kroczków i potem się
przewraca. Wydaje rożne niezrozumiałe odgłosy, chciałaby bowiem coś
powiedzieć, ale jeszcze nie umie.

03

Bardzo lubi gryść pierniczek, gdy się jej pytam czy chce, to ze smiechem
pedzi w te strone gdzie stoi pudełko z piernikami i wyciąga rączki
czekajac aż jej dam.

04

Na dobranoc robimy jej krzyżyk, a ona nam wyciąga uradowana paluszek i
mówi “ta-ta” i kreśli po całej twarzy wołając Mame potem Jerzego, p.
Krysie i tak w kołko.

05 - 07

08 - Niedziela

M-K zaczyna pić ze szklanki, zwłaszcza rumianek dobrze pije i czasem
mleko rano o 6-tej.

09

Ogromna przyjemność to bieganie po korytarzu. Gdy ją wziąć z powrotem do
pokoju, to się wyrywa do drzwi, sama w te strone raczkuje i koniecznie
domaga się by ją wypuścić.

10

Gdy jej nie pozwalam brać czegoś do buzi, to z przekorną minką
naumyślnie dalej próbuje to robić, albo przytula się jakby dla
wyproszenia pozwolenia.

11

Pierwszy raz po mrozach i katarze wyszła Marysia na spacer, bo w
południe było 0°. Uradowana na dworze, śmieje się, rozgląda i interesuje
otoczeniem.

12

Dziś kilkakrotnie przeszła sama z jakichś 2-3 metrow. W południe w
słońcu bardzo ciepło, więc po spacerze dzieci spały na terasie.

13

14

Zaczyna bawić się w chowanego, włazi na drzwi, sama je ciagnie lub
odpycha by zamknać i siedzi tam, potem wyglada i cieszy się gdy Jerzy
lub ktoś starszy bawi się z nią.

15

Gdy jej zabrac coś czem się bawi, to płacze, a gdy Jerzy próbuje wziać,
to broni się, krzyczy i wyrywa.

16

17

M-K szalenie lubi wychodzic na spacer, cały czas jeżdżąc na saneczkach,
rozkłada się z uradowaną, wesołą minką, od czasu do czasu wykrzykuje i
śmieje się. Gdy z Jerzym biegać, to się cieszy i pokazuje by za nim
jechać. Do psów i koni wyciąga rączki i woła je po swojemu.

18

19

Gdy jej powiedzieć jaką ty robisz minkę, to mruży oczka, wyszczerza
dolne ząbki i mine te z wielką powagą robi raz po raz, zwłaszcza do
Cioci Heli. Wygląda przy tem uradowana i jest okropnie śmieszna.

20

21

Próbuje mówić Jerzy, jeszcze to słowo bardzo wyraznie nie brzmi, ale
można się domysleć że to chce powiedzieć.

22 - Niedziela

Psy bardzo lubi i wcale się ich nie boi, gdy z daleka je zobaczy,
ciągnie za ręke by tam iść i próbuje je głaskać.

23

Rozumie już mase słów i wie np. że niektórych rzeczy nie wolno jej
ruszać. Dobrze mówi tylko mama, nie, be, przez słowo mama okresla
właściwie wszystkie osoby i nawet fotografje. Książki lubi oglądać, ale
nie wiem czy orjatuje się co obrazki przedstawiają. Skrobie po nich
palcami i trzeba bardzo uważać, bo zaraz drze.

24 - 25

26

M-K troszke jest zaziębiona i kaszle, miała 37.5, była grymaśna i
śpiąca,

27

Temu tydzień czy 10 dni już zupełnie nieźle zaczynała sama chodzić, ale
raz przewróciła się i uderzyła w główkę i od tej pory bała się znów
chodzić i gdy ją puścić siadała. Dziś znowu sama odważyła się chodzić i
dobrych parę metrów kilkakrotnie sama przeszła.

28

Marzec 1942:

01 - Niedziela

Gdy trzyma coś w rączce, a ubieram ją lub rozbieram, to sama dany
przedmiot przekłada z rączki do rączki, by nie przeszkadzał.

02

Robi się coraz milsza i serdeczniejsza, przytula się do mnie czy Adasia,
tuli i ściska.

03 - 04

05

Przyjechał Stryj Piotr, M-K wcale się go nie bała, nawet gaskaa i robiła
“mój-mój”.

06 -07

08 - Niedziela

Już zupełnie swobodnie zaczyna chodzić, jeszcze kiwa się na boki i
chodzi na szerokich nóżkach, ale sama bez pomocy przechodzi przez 3
pokoje i wciąż sama puszcza się w dalszą droge z okrzykiem radości.

09

Temu tydzień robiła bardzo zabawne minki do Cioci Heli (zamyka oczka,
wyszczerza ząbki i kurczy nosek) z czego wszyscy się śmieli. Teraz znów
na widok C. Heli sama momentalnie zaczęła robić te samą minke, widać, że
przypomniała sobie, że ta osoba tem się cieszyła.

10 - 12

13

Siedząc na nocniczku jeździ po całym pokoju, często sama wstaje i potem
sama zupełnie dobrze z powrotem siada.

14 - 16

17

(zapisek Tatusia) O 4-ej rano przyszła na swiat siostrzyczka. M-K
szalenie się nią interesuje, wyrywa się do jej pokoju i naśladuje
śmiesznie jej płacz marszczac przy tem nosek.

18 - 22

23

Marysia jest ogromnie milutka, wesoła i serdeczna, ale tak ruchliwa i
nieopanowana, że chwili spokojnie nie usiedzi i nigdy nie wiadomo co
robi, kiedy coś popsuje itd.

24

Dziś maiłam małą przy sobie, M-K biegała po pokoju i nagle zbliżyła się
ze srebrnym kubkiem w reku i trzepneła siostrzyczkę po główce, na
szczescie nic złego jej nie zrobiła.

25

Chrzciny Izabelli. Chrzcil Stryj Ks. Staś, a trzymali C. Teresa
Czartoryska i W. Antoś Mańkowski. Jerzy i Marysinka byli w kościele i z
wielkim zainteresowaniem przygladali się.

26

27

Gdy karmie Izabellkę, Jerzy szalenie się tym interesuje i przejmuje, że
małe dzieci piją z Mamy “piszcykow”, że bez śniadania nie moge karmić,
bo “jak Mama nie wypije to nie bedzie mleka dla Izy i Mama bedzie
głodna”. Dlaczego Jerzy nie ma takich duzych pryszczykow itd. Marysinka
zupelnie tych rzeczy nie zauważa i nie interesuje się, bo jeszcze na to
za mała.

28 - 29

30

Poki leżałam Marysia przychodzila do mnie, ale zaraz uciekala do
dziadzia i mało się mna interesowala. gdy wstalam i zaczelam chodzic do
pokoju dziecinnego, to jakby mnie dopiero poznala, szalenie się cieszy,
gdy odchodze wola rozpaczliwym głosikiem Mama i wyciąga rączki i tuli
się. jest okropnie milutka.

31

Kwiecień 1942:

01

Zauważyłam, że przez te 2-3 tygodnie co ją mniej widziałam, ogromnie się
rozwinęła, w czasie karmienia można jej opowiadać coś (np. o ptaszkach)
ona słucha i lepiej je.

02

Wogóle z jedzeniem nie jest dobrze, łyka nieźle, ale wymiotuje bardzo
często i czasem wydaje się, że ona to robi naumyślnie. Krzyczenie jednak
nie zawsze pomaga.

03 - 04

05 - Niedziela Wielkanocna

Na Chrzciny uszyliśmy jej biała sukienke, dziś też ją wsadziła, gdy się
jej spytać jaką masz sukienkę, to pokazuje i wygląda zadowolona z nowego
stroju.

06 - 07

08

Gdy widzi przez okno psy lub konie, to z piskiem prosi by ją do okna
podnieść. Kwiaty oznacza dmuchajac noskiem.

09

10

Gdy Jerzy zaczyna tańczyc i śpiewać, to Marysinka również naśladuje go,
kręci się w kółko raz w jedną, raz w drugą stronę i śpiewa przy tem dość
niskim głosikiem ale zupełnie bez żadnej melodji. Rozumie wszystko co
się jej mówi, można jej coś dać by zaniósła p. Krysi lub mnie a
polecenie wykona.

11 - 19

20

W ostatnich czasach M-K bardzo womitowała.

21 - 22

23

Imieninki Jerzego, dostał dwa króliczki z których radość obojga dzieci
ogromna. Jerzy je karmi a M-K kładzie się na podłodze na brzuszku i
zagląda do klatki i próbuje je głaskać.

24 -30

Maj 1942:

01 - 03

04

O 6:30 rano, Adaś z Jerzym, M-K i p. Krysia wyjechal konmi do Starego
Sacza, tam czekali godzine na auto, i o 9-tej wyjechali cieżarowką do
Szczawnicy. M-K po 1/2 godz. zasnęła, Jerzy cały czas interesował się
drogą i o wszystko pytał. Zajechawszy na miejsce, Jerzy biega po
wszystkich pokojach nowego mieszkania, cieszył się i dziwił, a M-K mniej
się tym interesowała. Szybko jednak poznała rozklad pokoi i nie błądzi.

05

06

Dzieci podróż dobrze zniosły, jedzą nieźle, i śpią dobrze. M-K trochę
teraz mniej womituje. Wieczorem przyjechałam autobusem z p. Heleną i
Izabellą.

07

O ile tylko pogoda pozwala, dzieci spędzają cały dzień na dworze, przed
południem zwykle blisko domu, na placyku gdzie mają piasek, lub w
ogrodzie ważywnym. Popołudniu wywozi się je wózeczkiem do parku na
połoniny gdzie na łące świetnie się bawią, lub chodzą do lasku
modrzewiowego, do “małych modrzewi” jak to Jerzy nazywa.

08

09

Jerzy bardzo lubi spacery, doprasza się by iść na “Bijajake” itd.
ponieważ mam tutaj dużo zajęc gospodarczych i muszę chodzić to tu, to
tam, Jerzy trochę się znarowił i wytrącił z równowagi, chce wszedzie ze
mną iść i płacze gdy mu nie pozwalam. Od przyjazdu jada przy stole ze
starszemi i dosyć dobrze się zachowuje.

Marysinka też się robi samodzielna, biega po wszystkich dróżkach i nawet
nauczyła się sama wychodzić na schody.

10 - 18

19

Maika jest teraz szalenie serdeczna ile razy mnie zobaczy, przybiega i
tuli się do moich kolan, gładzi ręką itd. Ściska i całuje, na dobranoc
robi krzyżyk całą pięścią.

20 - 23

24 - Niedziela, Zielone Świątki

Na Święta przyjechali Antosiowie Mańkowscy. Marysinka z Ciocią Helą bawi
się z ogromną przyjemnoscią i nie boi się jej.

25 - 26

27

Jerzy ogromnie lubi kwiaty, zna nazwy prawie wszystkich rosnących w
naszym ogrodku, zbiera je do wazonów, a jeden ma przy swoim łóżku,
dolewa tam wody i cieszy się że takie ładne. Kiedyś woła do mnie: “niech
Mama patrzy jaka śliczna ta jabłoń”.

Marysinja zaś nie docenia kwitów, najpierw je głaszcze czule potem
obrywa i gniecie. Jerzy nie pozwala jej zrywać bratków i broni ich
zawzięcie. Gdy M-K którego zerwie, to on płacze ze zmartwienia, a potem
bije ją po rączkach. Ale ona zakazu nie rozumie, nawet gdy starsi do nie
mówią i dalej swoje robi. Kiedyś Jerzy wołał na ratunek by ją zabrać, bo
“Maisia jest taka łakoma i zrywa bratki”.

28 -30

31 - Niedziela

Często M-K teraz krzykiem wyraza sprzeciw, bo mówić jeszcze nie umie,
tylko kilka słówek wymawia a reszte pokazuje na migi.

Czerwięc 1942:

01

Przy jedzeniu teraz dużo mniej womituje, tylko gdy nie chce jeść to się
na krześle wykręca, krzyczy i pluje.

02 - 30

Lipiec 1942:

01 - 17

18

Od pewnego czasu nagle Maika przestała womitować i dostała świetnego
apetytu. Gdy tylko zobaczy coś do jedzenia to napiera się by jej dać,
zjada z ogromnym smakiem wszystkie owoce, zwłaszcza czereśnie (sama
pestki wypluwa), je też chleb z masłem.

19 - 22

23

W nieliczne ciepłe dni dzieci biegają na golasa i kąpią się w balji z
wodą. Robią to z pasją i gdy woda nie za zimna, siadają w niej, polewają
się i nie chca wychodzić.

24 - 25

26

Marysia łatwo przeziębia sobie pęcherz i wtedy co pare minut robi do
majtek i nawet nie woła. Gdy się na nią o to gniewać, marszczy czoło,
robi oburzoną minkę, pokazuje na nocniczek, że tam trzeba robić,
przytula się i przeprasza, a za 5 minut znowu to samo.

27 -28

29

Bawi się sama grzecznie, można ją zostawiać na dworze, na piasku robi
sobie baby. Z Jerzym też się dobrze bawią, tylko ona często psuje mu
zabawki, za co on czasem ją szturchnie. Przeważnie jednak znosi krzywdy
z ogromna cierpliwością. Można mu kazać piłnować Maiki, wtedy z ogromnym
oddaniem opiekuje się nią.

30 - 31

Sierpień 1942:

01

02

Miałam z Jerzym rozmowe religijną o Aniele Strożu, on myli to pojecie ze
strusiem.

03

04

Marysia dobrze wie czego chce, gdy ją zmuszać do czegoś płacze. Czasem
wieczorem skacze po łóżku, gdy ją polozyć krzyczy okropnie w takiem
zapamietaniu że nie słyszy co się mówi. Raz w takim stanie dałam jej w
skóre, ale to nic nie pomogło. Gdy się bardzo zmeczyła, wreszcie usnęła.
Ale na drugi dzień już takiej awantury nie zrobiła.

05 - 09

10

Wróciłiśmy z Krakowa po kilkudniowej nieobecnosci, dzieci ogromnie się
ucieszyły. Marysia przytulała się i teraz jeszcze bardziej niż przedtem
jest do mnie przywiązana. Gdy xxx widzi, to wciąż chce iść na ręce na
spacerze tylko ja ją muszę nosić, wciąż ściska i całuje. Dostała kółko
na patyku, docenia, że to coś nowego i wszystkich z radością najeżdża.

11

12

Do obcych jest nieśmiała, nie chce się przywitać i chowa oczka. Mówi
mało, ale próbuje już jakieś artykułowane dzwięki wydawać. P. Krysia to
niania, Jerzy: eji, Izabella - to “la” (określenie płaczu), koń; lala,
kury: tiu. Zawiązujemy jej teraz kokardę na włosach by do oczu nie
wpadały, bardzo milutko wygląda i ładna jest.

13 - 14

15

Podwieczorek imieninowy Maji Swieżawskiej, dzieci bawiły się doskonale.
Innych dzieci Marysia już się nie boi, tylko zażenowana przy starszych.

16

W południe zaczęło Marysie czyścić. Wyszedł śluz, bez boleści, więc na
kolacje dostała kleik.

17

Kleik. Przeczyściło ją dziś 6 razy, popołudniu dwa razy w śluzie
zauważyłam żyłki z krwią. Dr Kołączkowski zapisał jej Sldoforum i
proszki Salol, Urotrop i calcium.

18

Rano dostała olej rycynowy. 4 wypróżnienia - we wszystkich śluz z krwią.
Po przeczyszczeniu zażywa proszki i herbate z borowek. Woda z Lourdes.

19

5 wypróżnień - śluz z krwią. Dr Kołączkowski zapisał proszki: piramidon,
coffeina, bizmut, salol, calcium. Twierdzi że zapalenie grubej kiszki.

20

Rano lewatywa z ryżu z węglem. Je kleik ryżowy, sucharek, kakao na
wodzie.

Wypróżnienia częste (5) ale bez krwi, śluz przechodzi w gestą zieloną
ropę. Maika dostaje wielkiego apetytu, Ciągle płacze z głodu i wtedy
dajemy jej kuleczki z weglem.

21

22

Dr Krzyżanowski z Krakowa kazał ją wziac na 24g. na tarte jabłka, dajemy
jej 5x dnia po 100 gr. - kupki momentalnie się zgęściły - śluzu coraz
mniej.

23

Po skończonych 24 godz. jabłka, dajemy kleik ryżowy 3x dnia i 2 razy
jabłka. Potem pomału po 2 dniach dodajemy do kleiku trochę sera
zważonego przez podgrzaniu mleka z calcium lacticum. Nastepnie dostaje
pure z ziemniaków, tylko z masłem; grysik na wodzie z masłem.

24

25

Jest jeszcze Ciągle osłabiona, każe się nosić, nie chce chodzić i wciąż
prosi “ham”, gdy widzi swój talerz to aż się trzęsie i wyjada wszystko
do końca.

26

27

P. Krysia wyjechała na urlop. Dzieci się o nią pytaja, lecz grzeczne,
nie robią żadnych awantur, tylko Jerzy bardzo nie lubi gdy p. Helena go
ubiera lub myje.

28

Chodzę z dziecmi na spacery, bardzo są milutkie, szukamy grzybow itd.

29 - 31

Wrzesień 1942:

01 - 24

25

Od 2 dni M-K nie ma znowu apetytu.

26

Zauważyliśmy że M-K robi “siusiu” bardzo żadko, o 11-tej i 5-tej
popołudniu, więc o 10-tej wieczorem dostała herbatki z pietruszki i
bulcie na brzuszek i to pomogło. Analiza moczu wykazała duże
przekwaszenie, więc ma pić Magdalenke i jeść więcej. Dziś Humorek nieco
lepszy. Popołudniu zrobiła 3 dziwne “kupki”, niesformowane a papkowate -
gładkie, popielate. Przyszedl dr Kołączkowski, zapisał znów proszki i
olej rycynowy, który zaraz wieczorem dostała.

27

28

Przeczysciło ją o 2-ej w nocy, a potem cały dzień nic. Dostaje tylko
herbate i kleik bez mleka. Apetytu nie ma. Trochę grymasi.

29

Do poludnia je tylko kleik, grzanki i herbate, popołudniu samo tarte
jabłko.

30

Do poludnia tarte jabłko, popołudniu kleik i grysik na wodzie.

Październik 1942:

01

Pomalutku dodajemy do kleiku troszke mleka, ale apetyt nadal zły.

02

Na obiad pure ziemniaczane, ale nie je chetnie.

03

Obiad zjadla źle, o 3-ej nic, za to zupkę maczną na kolacje zjadła z
dużym apetytem.

04

Dopiero dziś lepszy apetyt, dostaje do potraw troszke mleka.

05

06

Marysia do obcych robi poważną, zmarszczoną trochę naburmuszoną minkę,
oczy zasłania sobie rączkami i z pod spodu wygląda. Chetnie robi
wszystkim pa-pa na odchodnem.

07

Andrzejka Żurawieńskiego nazywa “Agi”. Szalenie pokochała Izabelle od
czasu co p. Krysia też się nią zajmuje. Przytula się do niej, kołysze
wózek, mówi, piłnuje by cicho podchodzić, gdy Izabellka śpi, a maleńka
odwzajemnia się i do nikogo tak się nie śmieje jak do M-K.

08 - 09

10

Na spacery lubi chodzić i gdy dzieci idą z p. Krysia to sama dużo biega.
Gdy idą ze mną to chce bym ja nosiła, podskakuje i każe brać się na
ręce.

11

Wogóle jest tak do mnie przywiązana, że gdy wchodzę do pokoju, pędzi do
mnie, przytula się i wtedy nikt jej nie może wziąć na ręce tylko ja.

12

Wieczorem idąc spać robi krzyżyk na mojem czole, potem sama zawsze
upomina się by przywołać Tatę i Eji. Zasypia zwykle szybko i grzecznie,
tylko moczy się w nocy, czasem do 5-ciu razy.

Luźne uwagi o roku 1942:

Piszę nie według dat, a luźne uwagi o statnich miesiacach (5/I 1943)

Marysinka jest mało muzykalna, gdyż nie nauczyła się do 2 lat zadnej
melodji, gdy na Boże Narodzenie śpiewaliśmy koledy, ona głosno pomagała,
ale trzymając wciąż na jednym tonie. Bardzo jednak lubi, gdy gramofon
gra i tańczy wtedy miluśko, najchetniej w kąciku.

Rozumie wszystko, spełnia polecenia i rozkazy, potrafi usłużyć, np.
przynieść coś z drugiego pokoju lub zanieść. Jest porządna, sama składa
rzeczy na miejsce lub przygotowuje sobie do mycia (przynosi szlafroczek,
pidżamke Jerzego itd.)

Mówi bardzo mało, czasem jakieś słowo powie i wtedy się zawstydzi.
Odmienia jednak i woła Mamu, Tatu, Eju, Nianiu. Ktos bardziej znajomy
np. C. Danusia, Hania (dziewczyna) to “Kaka”. Czasem coś opowie w
“swoim” jezyku, ale rządko, najczesciej pokazuje na migi mowiąc: ja a
(to a w różnych tonach); grać = ga; jeść = ham, spacer = pa-pa itd.

Latwo płacze, gdy ją tylko dotknać to często już krzyk że ma “au” lub
bubu. Gdy niegrzeczna, mówie jej że się na nią nie patrzę, wtedy bardzo
się tem przejmuje, goni, wyłazi na ręce i przytula się. Gdy sprzeciwie
się je woli to płacze.

Z Jerzym szalenie się kochaja, gdy on gdzieś pójdzie, to niespokojnie
szuka go. Gdy są sami, czasem cudnie się bawią, zgodnie, dobrze się
rozumieją, czasem zaś ona Jerzemu wszystko psuje, wtedy on ją uderzy lub
pchnie i są płacze i krzyki. Czasem Jerzy ogromnie cierpliwie znosi
krzywdy od niej.

Bardzo lubią bawić się w chowanego i różne “kółka”, ona te gry zna,
rozumie, o co chodzi i wesoło bierze udział. Izabelle bardzo kocha,
głaszcze i pieści i trzeba bardzo uważać by jej krzywdy nie zrobiła, bo
nagle nacisnie jej główkę czy rączke lub rzuci na nią klockiem. Dla
Rodziców jest szalenie serdeczna i przywiązana. Gdy ma jakieś
zmartwienie zaraz pędzi do Mamy, choć p. Krysie bardzo kocha.

Z jedzeniem jest teraz nieźle, ma zwykle dobry apetyt, czasem grymasi i
gdy zagadywanie nie pomoże, to jej nie zmuszamy, zje lepiej na drugi
raz.

“Menu” jej jest nastepujace:

1-sze śnaidanie: platki owsiane na mleku ze śmietanką;

2-ie śnaidanie: chleb z masłem i jabłko;

obiad: kluseczki, blinki, budyń czy coś podobnego i kompot. (zup nie
lubi, jarzynki je niechetnie, tylko pure z ziemniakow codziennie zjada);

podwieczorek karmienie: mleko, chleb z masłem, jabłko;

kolacja: zupka maczna lub grysik, albo jakieś kluski, pierogi, nalesniki
itd.

Sypia dobrze od 7 (7:30 wieczorem do 6:30 rano). W grudniu przestała
prawie robić do łóżka (wysadzałam ją ze 3-5 razy). Po obiedzie śpi od 1
do 3 (3:30). Zasypia zwykle grzecznie, czsem woła e-e i wtedy trochę
grymasi, ale to zwykle, gdy nie jest całkiem zdrowa (katar, ząbki).

Ząbków miała 12, w grudniu rosną jej 4 kły.

Kiedys (już po Św. Mikołaju) urządzila historie idąc spać i dopiero pod
groźbą rózgi położyła się (ale jeszcze nigdy w skórę nie dostała, raz w
lecie kilka mocnych klapsów).

Na spacery dzieci szalenie lubią chodzić, uganiają wtedy, zbierają
szyszki, kasztany itd. Gdy śnieg, jeżdżą na małych saneczkach co bardzo
lubią.

Na 8 -go grudnia, urodzinki i imieninki M-K. Przyszli Stefanowie
Swieżawscy z Heluś i Mają. Marysinka miała białą sukienke i lok nad
czółkiem. Siedziala przy stole na miejscu “pani domu” i z powagą
wysłuchała śpiewu “sto lat” potem zajadała tort. Bardzo była milutka.

5-go grudnia przyszedł “Św.Mikołaj” przyglądała mu się , ale nie bała, w
nocy dostali prezenciki, którymi bardzo się cieszyli.

Maika lubi rysować i malować coś smaruje bez krztałtu, lecz bawi ją to.

Na Wilje dzieci przyszły do drzewka. Jerzy w granatowych spodenkach i
białej (wełnianej) bluzeczce, Marysina w niebieskiej flanelowej sukience
i z lokiem, Izabella cała na biało. Uradowani, przejęci, śpiewali
kolędy, potem, zaczeli bawić się nowemi zabawkami, z których radość
wielka. Przy wilji siedziała ze wszystkimi przy stole, lecz po za
barszczem nic nie chciała jeść.